10. Sınıf Felsefe · 6. Ünite: Estetik ve Sanat Felsefesi
Sanat Nedir? Taklit, Yaratım ve Oyun Kuramları
Bir fotoğraf ustası ile ressam aynı manzarayı görüntülediğinde ikisi de sanat mı yapmış olur? Bir çocuğun kumda kale yapması ile bir heykeltıraşın mermeri işlemesi arasında bir akrabalık var mıdır? Sanatın ne olduğu sorusu, felsefenin en eski ve en tartışmalı sorularından biridir ve üç ana yanıt doğurmuştur: sanat taklittir, sanat yaratımdır, sanat oyundur. Bu konu sonunda üç kuramın görüşünü ve gerekçelerini açıklayabilecek, bir ifadeyi hangi kuramın dile getirdiğini belirleyebilecek ve oyun ile sanat arasındaki benzerliği özgürlük üzerinden değerlendirebileceksin.
Kazanımlar
- FEL.10.6.1.b. Sanatın ne olduğu problemini açıklar; taklit, yaratım ve oyun olarak sanat kuramlarının temel görüşlerini ayırt eder.
- FEL.10.6.1.c. Taklit kuramına yönelik Platon ve Aristoteles'in farklı değerlendirmelerini, yaratım kuramının sanatçıya verdiği rolü ve Schiller'in oyun–sanat benzerliği argümanını değerlendirir.
- FEL.10.6.1.c. Verilen bir sanat ifadesini ya da örneğini gerekçesiyle taklit, yaratım veya oyun kuramına yerleştirir; üç kuramı ölçütler üzerinden karşılaştırır.
- FEL.10.6.1.ç. Aristoteles ve Schiller'in sanat üzerine metinlerinden ya da özgün örnek metinlerden kavram, problem ve argümanları inceler.
Konu anlatımı
Sanat nedir? Neden bu kadar zor bir soru
Taklit olarak sanat: Platon ve Aristoteles
Yaratım olarak sanat
Oyun olarak sanat: Schiller ve özgürlük
Üç kuramı yan yana koymak
Metin incelemesi: bir argümanı üç adımda çözmek
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Sanatın ne olduğu problemi
- Sanatın neyi yansıttığı, nasıl ortaya çıktığı ve neden değerli olduğu üzerine felsefi soru.
- Taklit (mimesis)
- Sanatı, var olan gerçekliği ya da ideaları benzeterek yansıtma olarak gören kuram.
- İdea
- Platon'a göre duyusal nesnelerin kaynağı olan, değişmez ve gerçek varlık.
- Katharsis
- Aristoteles'e göre trajedinin korku ve acıma uyandırarak izleyicide yarattığı duygusal arınma.
- Yaratım
- Sanatın, sanatçının daha önce olmayan yeni bir şeyi ortaya koyması olduğunu savunan kuram.
- Sezgi ve ifade (Croce)
- Croce'ye göre sanat, sanatçının sezgisini biçime kavuşturmasıdır.
- Oyun dürtüsü (Schiller)
- Duyusal dürtü ile biçim dürtüsünü uzlaştıran, insanın özgürce oynadığı dürtü.
- Özgünlük
- Bir eserin başka bir eserin kopyası olmaması, kendine özgü bir bütün olması.
- Özgürlük
- Zorunluluk ve dış amaçlardan bağımsız olarak kendi yetilerini serbestçe kullanabilme; oyun–sanat benzerliğinin ana noktası.
Örnek soru
Sanatı taklit olarak gören kuramın en tanınmış iki temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?
- Yalnız Schiller
- Platon ve Aristoteles
- Croce ve Schiller
- Baumgarten ve Kant
- Yalnız Croce
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Taklit (mimesis) kuramının iki büyük adı Platon ve Aristoteles'tir; ikisi de sanatı bir şeyin benzetilmesi olarak ele alır, ama değerlendirmeleri farklıdır.
2. Schiller oyun, Croce ise yaratım ve ifade çizgisiyle anılır.
Doğru cevap: Platon ve Aristoteles. En güçlü çeldirici Croce ve Schiller'dir: bu iki isim taklit dışındaki kuramlara bağlıdır.