10. Sınıf Felsefe · 6. Ünite: Estetik ve Sanat Felsefesi
Güzellik ve Ortak Estetik Yargıların İmkânı
"Renkler ve zevkler tartışılmaz" sözü doğru mudur? Bir ezgiye "güzel" diyen kişi yalnızca kendi duygusunu mu bildirir, yoksa başkalarının da katılması gereken bir yargı mı verir? Bu konuda güzelliğin nesnede mi, bakanın zihninde mi bulunduğunu; güzelin hoştan, iyiden, doğrudan ve yüceden nasıl ayrıldığını; Platon, Baumgarten, Kant ve Croce'nin bu soruya verdiği yanıtları öğrenecek, ortak estetik yargıların mümkün olup olmadığını gerekçelerle tartışabileceksin.
Kazanımlar
- FEL.10.6.1.b. Güzelliğin nesnel ve öznel olduğunu savunan yaklaşımları, güzelliğin nesnenin içsel nitelikleri ile bakanın ve bağlamın dışsal etkenleri arasındaki ayrımı kullanarak açıklar.
- FEL.10.6.1.b. Güzelliğin hakikat, iyilik ve yüce ile ilişkisini açıklar; güzel, hoş ve yüce kavramlarını ayırt eder.
- FEL.10.6.1.c. Platon, Baumgarten, Kant ve Croce'nin güzellik ve ortak estetik yargılar konusundaki argümanlarını değerlendirir ve bir görüşe yöneltilebilecek itirazı gerekçelendirir.
- FEL.10.6.1.ç. Güzellik ve estetik yargı üzerine yazılmış kısa bir metinde kavram, problem ve argümanı inceler.
Konu anlatımı
Renkler ve zevkler tartışılır mı?
Nesnel ve öznel güzellik: içsel ve dışsal nitelikler
Dört filozof, dört yaklaşım
Güzellik, hakikat, iyilik ve yüce
Kaynak incelemesi: bir estetik yargıyı sınamak
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Nesnel güzellik
- Güzelliğin nesnenin içsel niteliklerinde (oran, uyum) bulunduğunu savunan anlayış.
- Öznel güzellik
- Güzelliğin bakanın duygusuna, yaşantısına ve beğenisine bağlı olduğunu savunan anlayış.
- İçsel ve dışsal nitelikler
- İçsel nitelikler nesnenin kendisinde (oran, uyum), dışsal nitelikler bakanın ve bağlamın tarafında (kültür, anı, çıkar) yer alır.
- Ortak estetik yargı
- Bir şeyin güzel olduğuna dair, başkalarının da katılabileceği ve katılması beklenen yargı.
- Güzel ideası (Platon)
- Duyusal nesnelerin güzelliğinin kaynağı olan, değişmeyen ve herkes için aynı olan güzel.
- Duyusal bilginin mükemmelliği (Baumgarten)
- Baumgarten'e göre güzelliğin tanımı; estetik yargının ilke ve ölçütlerle tartışılabileceğini gösterir.
- Çıkarsız haz (Kant)
- Güzel karşısında, bir ihtiyaç ya da çıkara bağlı olmaksızın yalnızca biçime bakıştan duyulan haz.
- Yüce
- Büyüklüğü ya da gücü bizi aşan şeylerin uyandırdığı, korku ve yükselme duygusunu birlikte taşıyan estetik deneyim.
- Başarılı ifade (Croce)
- Croce'ye göre sezginin biçime tam kavuşması; güzellik bu başarının adıdır.
Örnek soru
Nesnel güzellik anlayışı aşağıdakilerden hangisini savunur?
- Güzelliğin tamamen bakanın duygusuna bağlı olduğunu
- Güzelliğin yalnızca sanat eserlerinde bulunduğunu
- Güzelliğin, nesnenin oran ve uyum gibi içsel niteliklerinde bulunduğunu
- Güzelliğin yalnızca ihtiyaçları gideren şeylerde bulunduğunu
- Güzelliğin yaşa göre değiştiğini ve ölçülemeyeceğini
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Nesnel güzellik anlayışında güzellik, nesnenin kendisinde bulunan oran, uyum, simetri gibi içsel nitelikler üzerine kuruludur.
2. Güzelliği bakanın duygusuna bağlamak öznel güzelliktir.
3. Sanat eserleriyle sınırlamak ya da ihtiyaçla ilişkilendirmek bu anlayışın savunduğu şey değildir.
Doğru cevap: Güzelliğin nesnenin içsel niteliklerinde bulunduğunu.