10. Sınıf Felsefe · 7. Ünite: Siyaset Felsefesi

İdeal Düzen ve Ütopyalar

Adil, eşit, özgür ve güvenli bir toplum nasıl olurdu ve böyle bir düzen kurmak mümkün mü? Platon'dan Farabi'ye, More'dan modern distopya yazarlarına kadar düşünürler hem bugünkü düzeni eleştirmek hem de olması gerekeni tasarlamak için ideal düzen resimleri çizmiştir. Bu konuda bu tasarımları değerlere göre karşılaştırır, ütopya kavramını ve türlerini kısaca ayırt edersin.

Kazanımlar

Konu anlatımı

  1. İdeal düzen problemi: olması gereken nasıl bir toplum?

  2. Platon: Devlet ve adalet

  3. Farabi: Erdemli şehir ve yönetici

  4. More ve ütopya: olmayan yer

  5. Karşılaştırma ve ikna edicilik

  6. Sık karıştırılanlar ve simülasyona köprü

Anahtar terimler

İdeal düzen
Adalet, eşitlik, özgürlük ve güvenlik değerlerini en iyi dengelediği düşünülen toplum düzeni tasarımı.
Filozof yönetici
Platon'a göre iyiyi bilen, uzun bir eğitimle yetişmiş ve yönetme yetkisi taşıyan kişi.
Erdemli şehir
Farabi'de halkın mutluluğa ulaşmak için uyum içinde yaşadığı, bilge bir başkanın yönettiği şehir.
Ütopya
Henüz var olmayan, arzulanan kusursuz toplum tasarımı; sözcük anlamı "olmayan yer".
Distopya
Bir eğilimin ileri götürüldüğünde varacağı korkulan toplum tasarımı.
Adalet (Platon)
Her kesimin kendi görevini yapmasıyla ortaya çıkan uyum.
Mutluluk (Farabi)
Erdemli şehrin toplumsal yaşamın amacı olarak gösterdiği nihai iyi.
Ortak mülkiyet
More'un Ütopya'sında özel mülkiyetin yerine geçen, eşitliği güvence altına alan düzen.
Kutadgu Bilig
Yûsuf Has Hâcib'in 1069-70'te yazdığı, adalet, akıl ve mutluluk (kut) üzerine kurulu yönetim eseri.
Uygulanabilirlik
Bir düzen tasarımının gerçek koşullarda kurulup sürdürülebilir olması ve hatalarını düzeltebilmesi.

Örnek soru

Thomas More'un eseriyle edebiyat ve felsefeye giren "ütopya" kavramı aşağıdakilerden hangisini anlatır?

  1. Bir eğilimin ileri götürülmesiyle varılan korkulan toplumu
  2. Henüz var olmayan, arzulanan kusursuz bir toplum tasarımını
  3. Devletin hiç bulunmadığı varsayımsal doğa durumunu
  4. Mevcut koşullarda hemen uygulanabilen bir yasa taslağını
  5. Yöneticinin yetkisinin sınırsız olduğu bir düzeni

Doğru cevap: B

Çözüm

1. Ütopya, Yunanca "olmayan yer" anlamına gelir.
2. Gerçekte var olmayan ama arzulanan kusursuz toplum tasarımını anlatır; bugünkü düzeni eleştirme aracıdır.
3. Korkulan toplum distopya, devletsiz durum ise doğa durumudur.
Doğru cevap B şıkkıdır. İkinci şık, ütopyanın karşıtı distopyanın tanımıdır.

10. Sınıf Felsefe: tüm konular