10. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Çözeltiler
Çözünürlük ve Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler
Bir bardak sıcak çaya şeker atıyorsun ve hemen çözünüyor; aynı şekeri soğuk suya atarsan daha yavaş çözünüyor. Peki ne kadar şeker atabilirsin? Bu konuda çözünürlük kavramını öğrenecek, çözünürlüğe etki eden faktörleri (madde cinsi, sıcaklık ve basınç) deneysel verilerle yorumlayacak ve çözünürlük grafiklerinden bilgi okuyabileceksin.
Kazanımlar
- KİM.10.2.4. Çözünürlüğü belirli sıcaklıkta 100 g saf suda çözünebilen maksimum madde miktarı olarak tanımlar; doymuş, doymamış ve aşırı doymuş çözelti kavramlarını bu tanımla ilişkilendirir.
- KİM.10.2.5. Madde cinsinin çözünürlüğe etkisini "benzer benzeri çözer" ilkesiyle açıklar; farklı tuzların çözünürlük değerlerini karşılaştırır.
- KİM.10.2.5. Sıcaklığın katıların ve gazların çözünürlüğüne etkisini çözünürlük–sıcaklık grafiği üzerinde yorumlar.
- KİM.10.2.5. Basıncın gazların çözünürlüğüne etkisini vurgun olayı ve gazlı içecek gibi günlük hayat örnekleriyle açıklar.
- KİM.10.2.5. Çözünürlük ile çözünme hızını etkileyen faktörleri birbirinden ayırır.
Konu anlatımı
Çözünürlük nedir?
Madde cinsinin çözünürlüğe etkisi
Sıcaklığın çözünürlüğe etkisi
Basıncın çözünürlüğe etkisi
Çözünürlük grafikleri ve çözümlü örnekler
Çözünürlük mü, çözünme hızı mı? Sık yapılan hatalar
Anahtar terimler
- Çözünürlük
- Belirli sıcaklık ve basınçta 100 g saf çözücüde çözünebilen maksimum madde miktarı (g / 100 g su).
- Doymuş çözelti
- Çözünürlük sınırına ulaşmış, daha fazla madde çözemeyecek çözelti. Çözünme ve kristalleşme dengededir.
- Doymamış çözelti
- Çözünürlük sınırının altında çözünen içeren, hâlâ madde çözebilecek çözelti.
- Aşırı doymuş çözelti
- Çözünürlükten fazla madde içeren kararsız çözelti; küçük bir etkiyle fazla madde kristalleşir.
- Endotermik çözünme
- Çözünme sırasında ısı alan süreç. Çoğu katının suda çözünmesi endotermiktir; sıcaklık artınca çözünürlük artar.
- Ekzotermik çözünme
- Çözünme sırasında ısı veren süreç. Gazların suda çözünmesi ekzotermiktir; sıcaklık artınca çözünürlük azalır.
- Benzer benzeri çözer
- Polar çözücülerin polar/iyonik maddeleri, apolar çözücülerin apolar maddeleri iyi çözmesi ilkesi.
- Çözünme hızı
- Maddenin çözücü içinde dağılma sürati. Karıştırma, öğütme ve temas yüzeyini artırma hızı artırır ama çözünürlüğü değiştirmez.
Örnek soru
Çözünürlük kavramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Çözünürlük, maddenin suda karışma hızıdır.
- Çözünürlük, belirli sıcaklıkta 100 g saf suda çözünebilen maksimum madde miktarıdır.
- Çözünürlük yalnızca katı maddeler için tanımlanır.
- Çözünürlük, sıcaklık ne olursa olsun her madde için sabit kalan bir büyüklüktür.
- Çözünürlük değeri arttıkça çözünme hızı da her zaman aynı oranda artar.
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Çözünürlük, belirli sıcaklık ve basınçta 100 g saf çözücüde çözünebilen maksimum madde miktarıdır.
2. A seçeneği çözünme hızını tanımlar; çözünürlük hız değil, miktar ölçüsüdür.
3. C yanlıştır; gazların da sıvılardaki çözünürlüğü tanımlanır. D yanlıştır; çözünürlük sıcaklıkla değişir.
Doğru cevap: B. A seçeneği en güçlü çeldiricidir çünkü çözünürlük ile çözünme hızı sıkça karıştırılır.