10. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Çözeltiler
Çözünme Olayının Sınıflandırılması
Bir kaşık tuzu suya attığında ne olur? Peki ya şekeri? İkisi de "çözünür" ama tanecik düzeyinde bambaşka süreçler yaşanır. Bu konuda çözünme olaylarını iki farklı ölçüte göre — iyonik mi moleküler mi, fiziksel mi kimyasal mı — sınıflandırmayı ve her birini sembolik gösterimle ifade etmeyi öğreneceksin.
Kazanımlar
- KİM.10.2.3. Çeşitli maddelerin suda çözünme olayını ayırt etmek için çözücü-çözünen etkileşimlerine dayanan ölçütler belirler.
- KİM.10.2.3. Çözünme olayını iyonik ve moleküler çözünme olarak sınıflandırır, tanecik düzeyinde ve sembolik gösterimle ifade eder.
- KİM.10.2.3. Çözünme olayını fiziksel veya kimyasal değişim ölçütlerine göre gruplandırır ve gerekçelendirir.
- KİM.10.2.3. Oluşturduğu sınıflandırma ölçütlerini bilimsel karşılıklarıyla kıyaslar.
Konu anlatımı
Çözünme Olayına Tanecik Düzeyinde Bakış
İyonik Çözünme
Moleküler Çözünme
Kimyasal Çözünme: Suda İyonlaşma
Sınıflandırma Tablosu ve Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Özet ve Bağlantılar
Anahtar terimler
- İyonik çözünme
- İyonik bileşiklerin kristal yapısındaki iyonların su molekülleri tarafından ayrılarak çözeltiye geçmesi.
- Moleküler çözünme
- Kovalent (moleküler) bileşiklerin bağları kırılmadan, molekül hâlinde su içinde dağılması.
- Kimyasal çözünme
- Kovalent bileşiklerin suda çözünürken bağlarının kırılması ve yeni iyonların oluşması (suda iyonlaşma).
- Hidratasyon
- Su moleküllerinin bir iyonu veya polar molekülü çevresi sararak kararlı hâle getirmesi.
- İyon-dipol etkileşimi
- Bir iyon ile polar bir molekülün (su) arasındaki elektrostatik çekim kuvveti; iyonik çözünmeyi sağlar.
- Fiziksel çözünme
- Çözünen maddenin kimyasal yapısının değişmediği, yalnızca fiziksel hâlinin dönüştüğü çözünme türü.
- Elektrolit çözelti
- İçinde serbest iyonlar bulunan ve elektrik akımını ileten çözelti.
- Hâl simgesi
- Bir maddenin fiziksel durumunu gösteren kısaltma: (k) katı, (s) sıvı, (g) gaz, (suda) sulu çözelti.
Örnek soru
Sofra tuzu (NaCl) suya atıldığında kristal örgüdeki $\text{Na}^+$ ve $\text{Cl}^-$ iyonları su molekülleri tarafından ayrılarak çözeltiye geçer.
Bu çözünme olayı aşağıdaki sınıflandırmalardan hangisiyle doğru ifade edilir?
- Moleküler çözünme — kimyasal değişim
- Kimyasal çözünme — fiziksel değişim
- Moleküler çözünme — fiziksel değişim
- İyonik çözünme — fiziksel değişim
- İyonik çözünme — kimyasal değişim
Doğru cevap: D
Çözüm
1. NaCl iyonik bir bileşiktir; katı hâlde zaten $\text{Na}^+$ ve $\text{Cl}^-$ iyonlarından oluşur.
2. Suda çözünürken bu iyonlar su molekülleri tarafından ayrılır, ancak yeni bir tür oluşmaz.
3. İyonlar kristalden ayrıldığı için bu iyonik çözünmedir; kimyasal bağ kırılıp yeni madde oluşmadığı için fiziksel değişimdir.
4. Doğru cevap D'dir. E şıkkı iyonik çözünmeyi kimyasal değişim olarak sınıflandırır ki bu yanlıştır; iyonik bileşiklerde iyonlar zaten mevcuttur.