10. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Çözeltiler
Çözünme Süreci ve Çözünebilirlik
Günlük hayatta şeker çayda neden erir ama yağ suda neden ayrı kalır? Bu konuda çözünmenin tanecik düzeyinde nasıl gerçekleştiğini, hangi etkileşimlerin çözünmeyi belirlediğini ve "benzer benzeri çözer" ilkesinin nedenlerini keşfedeceksin. Konu sonunda bir maddenin belirli bir çözücüde çözünüp çözünmeyeceğini tahmin edebileceksin.
Kazanımlar
- KİM.10.2.1. Çözünme sürecini çözücü-çözücü, çözünen-çözünen ve çözücü-çözünen etkileşimleri düzeyinde tanecik modeli ile açıklar.
- KİM.10.2.1. Çözünme sürecini temsil etmek için basit tanecik modelleri geliştirir ve bilimsel modellerle karşılaştırır.
- KİM.10.2.2. Maddelerin birbiri içinde çözünmesi ya da çözünmemesine ilişkin ölçütleri (polar/apolar, iyonik/moleküler) belirler.
- KİM.10.2.2. Farklı maddelerin birbiri içinde çözünme ya da çözünmeme durumunu kanıtlara dayalı olarak açıklar.
Konu anlatımı
Çözünme Neden Gerçekleşir?
İyonik Çözünme: Kristal Kafes Nasıl Dağılır?
Moleküler Çözünme: Moleküller Nasıl Dağılır?
Benzer Benzeri Çözer İlkesi
Çözünme Sürecinde Enerji Değişimi
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Çözelti
- İki ya da daha fazla maddenin tanecik düzeyinde homojen olarak karışmasıyla oluşan karışım.
- Çözücü
- Çözeltide miktarı fazla olan bileşen; maddeleri çözen ortam.
- Çözünen
- Çözeltide miktarı az olan bileşen; çözücü içinde dağılan madde.
- İyonik çözünme
- İyonik bileşiklerin polar çözücüde iyonlarına ayrılarak çözünmesi.
- Moleküler çözünme
- Polar moleküler bileşiklerin bütün moleküller hâlinde çözücüye dağılması.
- Hidratlaşma (Solvatlaşma)
- Çözücü moleküllerinin çözünen taneciklerini sararak kararlı hâle getirmesi.
- Benzer benzeri çözer
- Polar maddelerin polar çözücülerde, apolar maddelerin apolar çözücülerde çözündüğünü ifade eden genel kural.
- İyon–dipol etkileşimi
- Bir iyonun polar bir molekülün kısmi yüklü ucuna uyguladığı çekim kuvveti; iyonik çözünmenin temel itici gücü.
Örnek soru
Bir iyonik bileşik (NaCl) suda çözündüğünde oluşan tanecikler ve çözünme türü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Serbest iyonlar oluşur; iyonik çözünme gerçekleşir.
- Bütün NaCl molekülleri çözeltiye dağılır; moleküler çözünme gerçekleşir.
- NaCl kristalleri küçük parçalara ayrılır ancak iyonlaşma olmaz.
- Na ve Cl atomları bağımsız olarak çözeltiye geçer.
- NaCl çözünmez çünkü iyonik bileşikler suda dağılmaz.
Doğru cevap: A
Çözüm
1. NaCl iyonik bir bileşiktir; kristal kafesinde $\text{Na}^+$ ve $\text{Cl}^-$ iyonları bulunur.
2. Suda çözünürken su moleküllerinin iyon–dipol etkileşimi ile iyonlar kafesten ayrılır.
3. Oluşan serbest iyonlar su molekülleri tarafından sarılır (hidratlaşma).
4. Bu süreç iyonik çözünme olarak adlandırılır.
Doğru cevap A'dır. B şıkkı yanlıştır çünkü NaCl moleküler değil iyonik bir bileşiktir ve bütün moleküller hâlinde değil, iyonlarına ayrılarak çözünür.