10. Sınıf Tarih · 2. Ünite: Beylikten Devlete Osmanlı (1299-1453)
Anadolu ve Rumeli’de İlk Fetihler: Koyunhisar’dan I. Kosova’ya
Osmanlı Beyliği, 1302’deki Koyunhisar Savaşı’ndan 1389’daki I. Kosova Savaşı’na kadar yaklaşık seksen yılda Söğüt çevresindeki küçük bir uç beyliğinden Anadolu’yu ve Balkanlar’ı etkileyen bir güce dönüştü. Bu konuda önemli savaşları ve fetihleri sırasıyla ve nedenleriyle inceleyecek, Osmanlı, Bizans ve Sırp anlatılarını karşılaştıracak ve süreci açıklamalı bir tarih şeridine dönüştüreceksin.
Kazanımlar
- TAR.10.2.2. a) Koyunhisar, Bursa, İznik, Karesi, Rumeli’ye geçiş, Edirne ve I. Kosova gibi gelişmeleri Osmanlı, Bizans ve Sırp kaynaklarındaki bilgileri karşılaştırarak inceler.
- TAR.10.2.2. b) Farklı kaynaklardaki bilgi ve bakış açılarını açıklamalı bir tarih şeridi (görsel form) hâline getirir.
- TAR.10.2.2. c) Anadolu ve Rumeli’deki siyasi ve askerî mücadeleleri, verilen kaynaklara dayanarak kendi cümleleriyle anlatır.
- Fetihlerin neden-sonuç ilişkisini (Bizans’ın zayıflığı, Karesi ilhakı, Rumeli’ye geçiş, Balkanlar’daki siyasi parçalanma) kronolojik sıra içinde açıklar.
Konu anlatımı
Bağlam: Anadolu ve Balkanlar’da güç boşluğu
Anadolu’da ilk adımlar: Koyunhisar, Bursa ve İznik
Karesi ilhakı ve Rumeli’ye geçiş
Edirne ve Balkanlar’da ilerleyiş
I. Kosova Savaşı (1389)
Açıklamalı tarih şeridi
Kaynakları karşılaştırma ve kendi cümlelerinle anlatma
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Bafeus (Koyunhisar) Savaşı
- 1302’de Osman Bey’in Bizans ordusunu yendiği savaş. Bizans kaynaklarında Bafeus, Osmanlı kaynaklarında Koyunhisar adıyla geçer.
- Karesi Beyliği
- Balıkesir merkezli, Çanakkale Boğazı kıyısındaki Türk beyliği. 1340’lar ortasında Osmanlı’ya katılmasıyla Rumeli’ye geçiş mümkün oldu.
- Çimpe Kalesi
- Süleyman Paşa’nın 1352’de Çanakkale Boğazı’nı geçip yerleştiği Rumeli’deki ilk Osmanlı üssü.
- Rumeli
- Osmanlı’da Balkanlar’daki Avrupa topraklarına verilen ad (Trakya, Makedonya, Bulgaristan, Sırbistan vb.).
- Vasal
- Büyük bir devlete bağlı, haraç ödeyen ve kendi iç yönetimini koruyan yerel yönetici ya da devlet. Sırbistan I. Kosova’dan sonra Osmanlı’ya vasal oldu.
- Haraç
- Bağlı ülkenin ya da gayrimüslim tebaanın ödediği vergi; Sırbistan’ın Osmanlı’ya bağlılığını gösteren yükümlülük.
- I. Kosova Savaşı
- 1389’da I. Murad komutasındaki Osmanlı ordusuyla Sırp Prensi Lazar önderliğindeki Balkan ittifakı arasında yapılan savaş.
- Açıklamalı tarih şeridi
- Olayları tarih sırasıyla, neden-sonuç ilişkisi ve kaynak notlarıyla birlikte gösteren görsel düzen.
Örnek soru
Aşağıdaki olaylar Osmanlı Beyliği’nin ilk yüzyılına aittir:
I. Edirne’nin fethi
II. Koyunhisar (Bafeus) Savaşı
III. Çimpe ve Gelibolu’nun ele geçirilmesi
IV. I. Kosova Savaşı
V. Bursa’nın fethi
Bu olayların eskiden yeniye doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
- II - V - I - III - IV
- V - II - III - I - IV
- II - III - V - I - IV
- II - V - III - I - IV
- II - V - III - IV - I
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Koyunhisar (1302) → Bursa (1326) → Çimpe ve Gelibolu (1352-1354) → Edirne (1361 civarı) → I. Kosova (1389).
2. A seçeneğinde Edirne Gelibolu’dan önce; B’de Bursa Koyunhisar’dan önce; C’de Gelibolu Bursa’dan önce; E’de Kosova Edirne’den önce gelmiştir. Hepsi kronolojiyi bozar.
Doğru sıralama: II - V - III - I - IV (D).