10. Sınıf Tarih · 3. Ünite: Cihan Devleti Osmanlı (1453-1683)
Avrupa’da Rönesans, Reform ve Sömürgecilik
Osmanlı Devleti cihan devleti olurken Avrupa da köklü bir dönüşüm yaşadı: Rönesans düşünceyi, Reform dinî ve siyasi dengeyi, coğrafi keşifler ve sömürgecilik ise ticaret yollarını ve dünya güç dengesini değiştirdi. Bu konuda sömürgeciliğin nedenlerini, kolonizasyon sürecini ve etkilerini kaynaklara dayanarak çözümleyecek; sömürgeciliği dönemin koşulları içinde ve temel hak ve özgürlükler açısından değerlendirerek günümüze etkilerini açıklayabileceksin.
Kazanımlar
- TAR.10.3.3.a. Coğrafi keşifler ve sömürgecilik sürecini (Kolomb 1492, Vasco da Gama 1498, Tordesillas 1494, Magellan-Elcano 1519-1522 vb.) tarih ve yer bilgisiyle kaynaklara dayanarak çözümler.
- TAR.10.3.3.b. Rönesans ve Reform hareketlerinin (matbaa, hümanizm, Luther 1517, Kalvin, Anglikan Kilisesi) Avrupa’da sömürgeciliğin ortaya çıktığı koşulları nasıl etkilediğini açıklar.
- TAR.10.3.3.b. Sömürgeciliğin ekonomik, siyasi, dinî ve teknolojik nedenlerini vade ve alanlarına göre sınıflandırır.
- TAR.10.3.3.ç. Sömürgecilik politikalarının etkilerini dönemin koşulları içinde (merkantilizm, rekabet, Reconquista) ve temel hak ve özgürlükler (köleleştirme, zorla din değiştirme, yerli halkların kaybı) açısından değerlendirir.
- TAR.10.3.3.c. Sömürgeciliğin günümüze etkilerini (sınırlar, diller, ekonomik eşitsizlikler, tarım ürünlerinin yayılması) örneklerle açıklar.
Konu anlatımı
Bağlam: Osmanlı Yükselirken Avrupa’da Neler Oluyordu?
Rönesans: İnsan, Bilgi ve Merak
Reform: Kilise Otoritesinin Sarsılması
Coğrafi Keşifler ve Sömürgeciliğin Nedenleri
Kolonizasyon Süreci ve Sömürge Yönetimleri
Sömürgeciliğin Etkileri: Dönemin Koşulları ve Temel Haklar
Kaynak İncelemesi ve Sık Karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Rönesans
- 14. yüzyılda İtalya’da başlayan, insanı ve aklı merkeze alan, Antik mirasa dönen sanat, bilim ve düşünce hareketi.
- Hümanizm
- İnsan, akıl ve bireyin değerini öne çıkaran düşünce akımı.
- Reform
- Katolik Kilisesi’nin otoritesine karşı 1517’de Luther ile başlayan dinî ve siyasi hareket; Protestanlık doğdu.
- Protestanlık
- Reform sonucunda Katolik Kilisesi’nden ayrılan Hıristiyan mezhepleri (Lutheranizm, Kalvinizm, Anglikanizm).
- Matbaa
- Hareketli harflerle kitap basan makine; 15. yüzyılın ortasında Gutenberg tarafından geliştirildi.
- Coğrafi keşifler
- Avrupalıların 15.-16. yüzyıllarda yeni deniz yolları ve kıtalar bulması.
- Sömürgecilik (kolonizasyon)
- Güçlü bir devletin başka bir bölgeyi siyasi ve ekonomik olarak denetimi altına alıp kaynaklarından yararlanması.
- Merkantilizm
- Devletin gücünü altın ve gümüş birikimi ile dış ticaret fazlasına bağlayan ekonomik anlayış.
- Tordesillas Antlaşması (1494)
- İspanya ile Portekiz’in keşfedilecek toprakları aralarında paylaştığı antlaşma.
- Atlantik köle ticareti
- Afrika’dan Amerika’ya milyonlarca insanın zorla götürülerek plantasyonlarda çalıştırıldığı ticaret.
Örnek soru
14. yüzyılda İtalya’da başlayan Rönesans hareketinin özelliklerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
- Her alanda Kilise otoritesinin kesin biçimde güçlenmesi
- Antik Yunan ve Roma eserlerinin tamamen yasaklanması
- Sanat eserlerinin yalnızca dinî konulara indirgenmesi
- Bilimsel gözlem ve deneyin değerinin azalması
- İnsanı ve aklı merkeze alan hümanist düşüncenin yaygınlaşması
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Rönesans’ın temel özelliği hümanizmdir: insan, akıl ve bireysel yetenek öne çıkar.
2. Antik mirasa dönüş, bilimsel gözlem ve sanatta insan figürünün öne çıkması da bu hareketin özellikleridir.
3. Kilise otoritesinin kesin güçlenmesi, antik eserlerin yasaklanması, sanatın yalnız dinî konuya indirgenmesi ve gözlemin değerinin azalması Rönesans’ın tersidir.
Sonuç: Hümanist düşüncenin yaygınlaşması. Rönesans, sömürgecilikte coğrafya bilgisi ve merak yoluyla dolaylı bir etken olmuştur.