11. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Tepki
Alerji
Bazı insanlar polen mevsiminde hapşırırken, bazıları fıstık yedikten sonra kaşıntı yaşar; oysa aynı maddeler çoğu insana zarar vermez. Alerji, bağışıklık sisteminin zararsız bir maddeye karşı gösterdiği aşırı tepkidir. Bu konuda alerjenleri, alerjik tepkinin hangi basamaklarla oluştuğunu, vücuttaki etkilerini, alerjik durumlarda alınacak önlemleri ve yardım kaynaklarını inceleyecek, alerji hakkında bilgi toplarken kaynağın güvenilirliğini değerlendireceksin.
Kazanımlar
- BİY.11.1.12. Alerji ile ilgili merak ettiği konuları belirler ve araştırılabilir sorular hâline getirir.
- BİY.11.1.12. Alerjen kavramını örneklerle açıklar; alerjik tepkinin duyarlanma ve tepki aşamalarını sırasıyla anlatır.
- BİY.11.1.12. IgE antikoru, mast hücresi ve histamin arasındaki ilişkiyi kurarak alerjik belirtilerin oluşumu hakkında çıkarım yapar.
- BİY.11.1.12. Alerjen dozu ve duyarlanma düzeyinin tepkinin şiddetiyle ilişkisini veriler üzerinden yorumlar.
- BİY.11.1.12. Alerji hakkında topladığı bilgilerin doğruluğunu uzmanlık, kanıt, güncellik, çıkar çatışması ve kaynak ölçütleriyle değerlendirir; alerjik durumlarda alınacak önlemleri ve yardım kaynaklarını belirtir.
Konu anlatımı
Alerji nedir? Alerjen ve tepki
Alerjik tepkinin oluşumu: duyarlanma ve tepki
Doz, duyarlanma ve belirti şiddeti: model ve veri
Alerjik durumlarda önlem ve yardım kaynakları
Güvenilir bilgiye ulaşma
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Alerji
- Bağışıklık sisteminin zararsız bir maddeye karşı gösterdiği aşırı tepki.
- Alerjen
- Alerjik tepkiyi başlatan madde (polen, toz akarı, bazı besin proteinleri gibi).
- Duyarlanma
- Alerjenle ilk temasta IgE üretilip mast hücrelerine bağlanması; belirti oluşmaz.
- IgE
- Alerjene özgü üretilen ve mast hücresi yüzeyine bağlanan antikor sınıfı.
- Mast hücresi
- Dokularda bulunan, granüllerinde histamin taşıyan bağışıklık hücresi.
- Histamin
- Mast hücrelerinden salınan; kılcalları genişleten, kaşıntı ve şişlik yapan madde.
- Antihistaminik
- Histaminin etkisini azaltan ilaç grubu; kullanımı hekim ya da eczacı önerisiyle yapılır.
- Anafilaksi
- Hızlı gelişen, tüm vücudu tutan, acil yardım gerektiren çok ağır alerjik tepki.
- Çapraz doğrulama
- Bir bilgiyi birden fazla güvenilir kaynakla karşılaştırarak sınama.
Örnek soru
Alerjen terimi aşağıdakilerden hangisini ifade eder?
- Alerjiye karşı üretilen antikor
- Mast hücrelerinden salınan ve kaşıntı yapan madde
- Alerjik tepkiyi başlatan, çoğu kişiye zarar vermeyen madde
- Alerjik hastalık yapan bakteri
- Alerjiyi tedavi eden ilaç
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Alerjen, bağışıklık sistemi duyarlı kişilerde aşırı tepkiye yol açan maddedir (polen, toz akarı, bazı besin proteinleri gibi).
2. Genellikle zararsızdır; yalnızca duyarlı kişilerde tepki yapar.
3. Antikor (IgE), histamin ve ilaç farklı kavramlardır; alerji mikroptan kaynaklanmaz.