11. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Homeostazi
Homeostazi ve Canlılar İçin Önemi
Dışarısı kavurucu sıcak ya da dondurucu soğuk olsa da insan vücut sıcaklığı yaklaşık 37 °C civarında kalır. Canlıların iç ortamlarını yaşama uygun sınırlar içinde tutmasına homeostazi denir. Bu konuda homeostazinin işlevlerini, tarihsel gelişimini ve farklı canlılardaki homeostatik yapıları inceleyip verileri yorumlayacaksın.
Kazanımlar
- BİY.11.2.1.a. Homeostazinin işlevlerini (enzim çalışması, hücre dengesi, yaşamsal olayların sürmesi) tanımlar.
- BİY.11.2.1.b. Protist, balık, bitki ve insandaki homeostatik yapıları (kontraktil koful, solungaç, stoma, böbrek) eşleştirerek verileri toplar ve kaydeder.
- BİY.11.2.1.c. Düzenleyen ve uyum sağlayan canlıların dış ortama verdiği yanıtı veri tablosundan yorumlar ve değerlendirir.
- BİY.11.2.1.c. Homeostazi çalışmalarının tarihini (İbni Sina, İbnünnefis, Razi, Bernard, Cannon) sıralar.
Konu anlatımı
Bağlam: Dışarısı değişir, içerisi neden değişmez?
Homeostazinin tanımı ve bileşenleri
Homeostazinin canlılar için işlevleri
Homeostazi çalışmalarının tarihçesi
Farklı canlılarda homeostatik yapılar
Çözümlü örnekler
Simülasyonda dene
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Homeostazi
- İç ortamın yaşama uygun sınırlar içinde dinamik olarak dengede tutulması.
- İç ortam
- Hücreleri çevreleyen sıvı (doku sıvısı, kan plazması, lenf); hücrelerin dış dünyayla alışveriş ortamı.
- Ayar noktası
- Bir değişkenin hedeflenen değeri (ör. insanda vücut sıcaklığı için yaklaşık 37 °C).
- Tolerans aralığı
- Canlının zarar görmeden yaşayabildiği, ayar noktasının çevresindeki değer aralığı.
- Kontraktil koful
- Tatlı su protistlerinde hücreye giren fazla suyu dışarı boşaltan organel.
- Stoma
- Bitkilerde gaz alışverişi ve terlemeyi, açıklığı değiştirerek ayarlayan yapı.
- Düzenleyen / uyum sağlayan
- İç ortamı dış ortamdan büyük ölçüde bağımsız tutan / dış ortamla birlikte değişen canlı.
Örnek soru
Homeostazi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Canlıdaki hiçbir değişkenin hiçbir zaman değişmemesidir
- Yalnızca sıcak kanlı hayvanlara özgü bir olaydır
- İç ortamdaki değişkenlerin yaşamı sürdürebilecek sınırlar içinde dinamik olarak tutulmasıdır
- Dış ortam koşullarının canlıya uygun hâle getirilmesidir
- Yalnızca sinir sistemi bulunan canlılarda görülür
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Homeostazi mutlak sabitlik değildir; değişkenler ayar noktası çevresinde dar bir aralıkta dalgalanır.
2. Bitkilerde ve tek hücrelilerde de homeostatik yapılar bulunur, dolayısıyla sinir sistemi şart değildir.
3. Canlı dış ortamı değil, kendi iç ortamını düzenler.
Doğru cevap: C. Çeldirici B ("sıcak kanlı") yanlıştır; kontraktil koful gibi yapılar tek hücrelilerde de vardır.