11. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Tepki
Bitkilerde Tepki Mekanizmaları: Tropizma ve Nasti
Bitkiler yer değiştiremez ama büyüme yönlerini ve organlarının durumunu değiştirerek uyaranlara tepki verir: sürgün ışığa eğilir, kök suya uzanır, küstüm otu dokunulunca kapanır, lale ısınınca açılır. Bu konuda bitki hareketlerini, hareketin niteliklerine bakarak uyaranın yönüne bağlı olanlar (tropizma) ve bağlı olmayanlar (nasti) olarak sınıflandıracak ve her türün bilimsel adını kullanacaksın.
Kazanımlar
- BİY.11.1.3. Bitki hareketlerini ayırt etmek için hareketin niteliklerini (uyaran, uyaranın yönüne bağlılık, tepkinin yönü) belirler.
- BİY.11.1.3. Bitkilerin tepkilerini uyaranın yönüne bağlı olanlar ve olmayanlar olarak ayrıştırır.
- BİY.11.1.3. Bitki tepkilerini tropizma ve nasti başlıkları altında gruplandırır.
- BİY.11.1.3. Fototropizma, gravitropizma, hidrotropizma, kemotropizma, fotonasti, termonasti ve sismonastiyi adlandırarak günlük ifadelerle kıyaslar.
Konu anlatımı
Bağlam: Bitkiler de hareket eder
Hareketin niteliklerini belirleme ve sınıflandırma
Uyaranın yönüne bağlı hareketler: tropizma
Uyaranın yönüne bağlı olmayan hareketler: nasti
Günlük ifadelerin bilimsel karşılıkları
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Tropizma
- Bitki organının uyaranın yönüne göre büyümesiyle gerçekleşen yönelme hareketi.
- Pozitif tropizma
- Organın uyarana doğru büyümesi.
- Negatif tropizma
- Organın uyarandan uzağa büyümesi.
- Fototropizma
- Işığın yönüne göre yönelme; sürgünde pozitif, çoğu bitkide kökte negatiftir.
- Gravitropizma
- Yerçekimi yönüne göre yönelme; kökte pozitif, sürgünde negatiftir.
- Hidrotropizma
- Suyun bulunduğu yöne göre yönelme; kök nemli bölgeye doğru büyür.
- Kemotropizma
- Kimyasal maddenin yönüne göre yönelme.
- Nasti
- Tepkinin yönünün uyaranın yönüne bağlı olmadığı bitki hareketi.
- Fotonasti
- Işık şiddetine bağlı nastik hareket.
- Termonasti
- Sıcaklığa bağlı nastik hareket.
- Sismonasti
- Dokunma veya sarsıntıya bağlı nastik hareket.
Örnek soru
Yan yatırılan bir fidenin sürgünü bir süre sonra yukarı doğru dikleşiyor. Bu hareket aşağıdakilerden hangisidir?
- Pozitif gravitropizma
- Pozitif fototropizma
- Fotonasti
- Negatif gravitropizma
- Sismonasti
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Uyaran yerçekimidir ve sürgünün tepkisi yerçekiminin yönüne göre belirlenir; yani tropizmadır.
2. Sürgün yerçekiminin tersine, yukarı doğru büyüdüğü için tropizma negatiftir.
3. Fototropizma ışığa, fotonasti ve sismonasti ise yöne bağlı olmayan tepkilere ait adlardır.
Cevap: D. Negatif gravitropizma.