11. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Tepki
Bitkisel Hormonlar
Bitkilerde sinir sistemi yoktur; büyüme, çimlenme, çiçeklenme, meyve olgunlaşması ve yaprak dökümü gibi olaylar hormonlarla düzenlenir. Bu konuda oksin, sitokinin, giberellin, etilen ve absisik asidin etkilerini deneylerle gözlemleyecek, etkilerin benzerliklerinden ve zıtlıklarından çıkarım yapacak ve hormonların tarımda kullanımının avantaj ve dezavantajlarını tartışacaksın.
Kazanımlar
- BİY.11.1.2. Oksin, sitokinin, giberellin, etilen ve absisik asit hormonlarının etkilerini deney yaparak gözlemler.
- BİY.11.1.2. Gözlem ve veri üzerinden bir bitkisel hormonun hangi etkiyi oluşturduğunu tespit eder.
- BİY.11.1.2. Farklı bitkisel hormonların etkilerindeki benzerlikleri ve zıtlıkları karşılaştırarak çıkarım yapar.
- BİY.11.1.2. Bitkisel hormonların tarımda kullanımının avantaj ve dezavantajlarını örneklerle açıklar.
Konu anlatımı
Bağlam: Bitkiler nasıl haberleşir?
Beş hormon ve etkileri
Hormon etkisini deneyle gözlemleme
Benzerlikler ve zıtlıklar: çıkarım yapma
Tarımda hormon kullanımı: avantajlar ve dezavantajlar
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Bitkisel hormon
- Bitkinin belirli dokularında az miktarda üretilen, taşınarak hedef hücrelerde etki eden kimyasal haberci.
- Oksin
- Hücre uzamasını, çelikte kök oluşumunu uyaran; yan tomurcukları baskılayan hormon.
- Sitokinin
- Hücre bölünmesini ve yan tomurcuk büyümesini uyaran, yaprak yaşlanmasını geciktiren hormon.
- Giberellin
- Gövde uzamasını, çimlenmeyi ve çiçeklenmeyi uyaran hormon.
- Etilen
- Gaz hâlindeki, meyve olgunlaşmasını ve yaprak ile meyve dökülmesini hızlandıran hormon.
- Absisik asit
- Dormansiyi sürdüren, stomaları kapatan, büyümeyi baskılayan hormon.
- Apikal dominans
- Uçtaki tomurcuğun yan tomurcukların büyümesini baskılaması.
- Partenokarpi
- Döllenme olmadan tohumsuz meyve oluşumu.
- Dormansi
- Tohum ya da tomurcuğun büyüme ve gelişmesinin geçici olarak durduğu dinlenme hâli.
Örnek soru
Bir bahçıvan kesilmiş gül sürgünlerinin (çelik) tabanını bir maddeye batırıp toprağa dikiyor. Maddeyi kullanmadığı çeliklere göre kökler daha hızlı ve çok sayıda oluşuyor.
Bu maddenin içerdiği hormon aşağıdakilerden hangisidir?
- Etilen
- Absisik asit
- Oksin
- Sitokinin
- Giberellin
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Çelikte kök oluşumunu uyaran hormon oksindir.
2. Etilen olgunlaşmayı, absisik asit dormansiyi ve stoma kapanmasını, sitokinin hücre bölünmesini, giberellin gövde uzamasını ve çimlenmeyi etkiler; hiçbiri çelikte kök oluşumunun başlıca düzenleyicisi değildir.
3. Kontrol grubu (maddeyi kullanmayan çelikler) ile karşılaştırma, etkinin maddeden geldiğini gösterir.
Cevap: C.