11. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Tepki
Bitkilerde Yönelme Hareketleri Deneyi ve Oksin
Bitkiler ışığa neden eğilir? Bu soruyu yanıtlayan koleoptil deneyleri, biyolojide bir sorunun deneyle nasıl çözüldüğünü gösteren klasik örneklerdir. Bu konuda koleoptil deneylerinden oksinin asimetrik büyümedeki rolünü çıkaracak, ışık, su ve kimyasal uyaranların tropizmaya etkisini inceleyen bir deney tasarlayacak ve elde ettiğin verileri çözümleyerek bitki hareketini etkileyen etkenleri açıklayacaksın.
Kazanımlar
- BİY.11.1.4. Işık, su ve kimyasal uyaranların bitkilerde yönelme hareketine etkisini gözlemleyebileceği bir deney tasarlar.
- BİY.11.1.4. Tasarladığı deneyde bağımsız, bağımlı ve kontrollü değişkenleri ile kontrol grubunu belirler.
- BİY.11.1.4. Koleoptil deneylerinin sonuçlarını çözümleyerek asimetrik büyümeyi ve oksinin rolünü açıklar.
- BİY.11.1.4. Elde edilen verilerden sonuç çıkarır ve bitkilerde hareketi etkileyen faktörleri açıklamak için kullanır.
Konu anlatımı
Bağlam: Bitki neden ışığa doğru eğilir?
Oksin ve asimetrik büyüme
Klasik koleoptil deneyleri
Deney tasarlama: değişkenler ve kontrol grubu
Veri çözümleme ve sonuç çıkarma
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Koleoptil
- Çimlenen tek çenekli bitkilerde genç sürgünü saran, deneylerde kullanılan kılıf.
- Oksin
- Koleoptil ucunda üretilen, hücre uzamasını uyaran bitkisel hormon.
- Asimetrik büyüme
- Organın iki yanının farklı hızda uzaması; organı bükülmeye götürür.
- Bağımsız değişken
- Araştırmacının bilerek değiştirdiği etken.
- Bağımlı değişken
- Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen ve ölçülen sonuç.
- Kontrollü değişken
- Sonucu etkileyebileceği için deney boyunca sabit tutulan etken.
- Kontrol grubu
- Uyaranı almayan, diğer koşulları deney grubuyla aynı olan karşılaştırma grubu.
- Agar blok
- Üzerine hormon yüklenip koleoptile yerleştirilebilen jel parçası.
Örnek soru
Bir koleoptilin ucu ışık geçirmeyen bir başlıkla örtülüyor, alt kısmı açık bırakılıyor ve koleoptile tek yönlü ışık veriliyor.
Bu deneyin sonucu ve çıkarımı aşağıdakilerden hangisidir?
- Işığa doğru bükülür; ışığı algılayan bölge alt kısımdır.
- Dik uzar; ışığı algılayan bölge uçtur.
- Işıktan uzağa bükülür; ışığı algılayan bölge uçtur.
- Uzamaz; uzamayı sağlayan etki alt kısımda üretilir.
- Dik uzar; ışık oksin üretimini durdurur.
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Işığı algılayan bölge uçtur; uç örtülünce ışık algılanmaz.
2. Işık algılanmayınca oksin iki yanda eşit dağılır, iki yan eşit uzar ve koleoptil dik büyür.
3. Alt kısım açık olsa bile ışığı algılayan bölge olmadığı için bükülme olmaz (A yanlış).
4. Uç örtülü olsa da oksin üretilmeye devam eder, bu yüzden koleoptil uzar (D ve E yanlış).
Cevap: B.