11. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Tepki
Duyu Organları: Göz ve Kulak
Işık ve ses, çevremizden gelen birer uyarandır; ama sinir sistemi bu uyaranları doğrudan "görmez" ya da "duymaz". Göz ve kulaktaki özelleşmiş reseptörler uyaranı sinir impulsuna çevirir, beyin de bu impulsları yorumlayarak görüntü ve ses algısını oluşturur. Bu konuda göz ile kulağın yapı birimlerini, reseptörlerini ve uyarının izlediği yolu belirleyip sınıflandıracaksın.
Kazanımlar
- BİY.11.1.5. Gözün yapı birimlerini (kornea, iris, göz bebeği, mercek, retina, sarı benek, kör nokta, göz siniri) ve işlevlerini belirler, şekil üzerinde etiketler.
- BİY.11.1.5. Çubuk ve koni reseptörlerini ışık düzeyi, renk algısı ve retinadaki dağılımı bakımından ayrıştırır.
- BİY.11.1.5. Işık düzeyine göre göz bebeği çapının değişimini ve görüntünün retinadaki konumuna bağlı algıyı (sarı benek, çevre, kör nokta) yorumlar.
- BİY.11.1.5. Sesin kulak yolundan Corti organına kadar izlediği yolu ve her aşamadaki uyarı biçimini sıralar.
- BİY.11.1.5. Kulağın bölümlerini ve işitme ile denge reseptörlerinin bulunduğu yapıları belirler; ses frekansı ve şiddetinin algıya etkisini yorumlar.
- BİY.11.1.5. Göz ve kulaktaki reseptörleri uyaran türüne göre (fotoreseptör, mekanoreseptör) gruplandırır.
Konu anlatımı
Işık ve ses neden bir "çeviri" ister?
Gözün yapısı ve yapı birimlerinin işlevleri
Retina: çubuk ve koni hücreleri
Kulağın yapısı ve işitme-denge reseptörleri
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Reseptör (almaç)
- Belirli bir uyaranı algılayıp sinir impulsuna çeviren özelleşmiş hücre ya da hücre grubu.
- Fotoreseptör
- Işığı algılayan reseptör; gözün retinasındaki çubuk ve koni hücreleridir.
- Mekanoreseptör
- Titreşim, basınç ve hareket gibi mekanik uyaranları algılayan reseptör; kulakta tüylü hücreler.
- Retina
- Gözün en iç tabakası; çubuk ve koni reseptörlerini taşır.
- Çubuk hücresi
- Loş ışıkta etkin, renk ayırt etmeyen, sarı benekte bulunmayan fotoreseptör.
- Koni hücresi
- Parlak ışıkta etkin, renkli ve ayrıntılı görmeyi sağlayan, sarı benekte yoğun fotoreseptör.
- Sarı benek
- Retinada konilerin en yoğun olduğu, en keskin görmenin gerçekleştiği bölge.
- Kör nokta
- Göz sinirinin gözden çıktığı, reseptör içermeyen ve ışığa duyarsız retina bölgesi.
- İris
- Göz bebeğinin çapını ayarlayarak göze giren ışık miktarını düzenleyen renkli yapı.
- Kulak zarı
- Dış kulakla orta kulağı ayıran, ses dalgalarıyla titreşen ince zar.
- Kemikçikler
- Orta kulaktaki çekiç, örs ve üzengi; titreşimi iç kulağa iletir ve güçlendirir.
- Koklea (salyangoz)
- İç kulakta sıvı dolu, Corti organını içeren sarmal yapı.
- Corti organı
- Koklea içinde bulunan, tüylü işitme reseptör hücrelerini taşıyan yapı.
- Östaki borusu
- Orta kulağı yutağa bağlayan, kulak zarının iki yanındaki basıncı eşitleyen kanal.
Örnek soru
Retinada en keskin ve renkli görmenin gerçekleştiği bölge aşağıdakilerden hangisidir?
- Kör nokta
- Kornea
- Sarı benek
- İris
- Camsı cisim
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Keskin ve renkli görme için koni hücreleri gerekir.
2. Koniler retinada en yoğun sarı beneğte bulunur.
3. Kör nokta reseptör içermez; kornea, iris ve camsı cisim ise retinanın dışındaki yapılardır.
Doğru cevap: C. En güçlü çeldirici kör noktadır; ancak orada reseptör olmadığı için görüntü hiç algılanmaz.