11. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Homeostazi
Endokrin Bezler ve Hormonlar
Endokrin sistem, salgı bezlerinden kana verilen hormonlarla vücut etkinliklerini yavaş ama uzun süreli denetler. Bu konuda hipofiz, tiroit, paratiroit, pankreas, böbrek üstü ve eşey bezleri ile yağ dokusu ve mide-bağırsak sisteminin salgıladığı hormonları, hedef organlara etkilerini ve görevlerini inceleyip verileri yorumlayacaksın. Hormonların moleküler etki mekanizmaları bu konunun dışındadır.
Kazanımlar
- BİY.11.2.5.a. Endokrin sistemin yapısını (endokrin bezler, hormon, hedef hücre) ve görevlerini belirler.
- BİY.11.2.5.a. Hipofiz, tiroit, paratiroit, pankreas, böbrek üstü, eşey bezleri, yağ dokusu ve mide tarafından salgılanan başlıca hormonları ve hedef organlarını eşleştirir.
- BİY.11.2.5.b. Hormon düzeyi ve hedef değişken verilerini toplar ve tablo olarak kaydeder.
- BİY.11.2.5.c. Verileri yorumlayarak hormon düzeyi değişiminin hedef değişkeni nasıl etkilediğini değerlendirir.
Konu anlatımı
Bağlam: Kan yoluyla gelen mektuplar
Endokrin bezler ve başlıca hormonlar
Hormon düzeyinin düzenlenmesi
Çözümlü örnekler
Simülasyonda dene
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Endokrin bez
- Kanalı olmayan, hormonu doğrudan kana veren bez.
- Hormon
- Endokrin hücrelerce kana verilen, hedef hücrelerde etki gösteren kimyasal haberci.
- Hedef hücre
- Bir hormona yanıt veren hücre.
- Hipofiz
- Hipotalamusun denetiminde, ön ve arka lobdan oluşan, diğer bezleri de etkileyen endokrin bez.
- Tiroksin
- Tiroitin salgıladığı, metabolizma hızını artıran hormon.
- Paratiroit hormonu
- Kan kalsiyum düzeyini yükselten hormon.
- İnsülin ve glukagon
- Pankreasın zıt etkili, kan şekeri düzenleyici hormonları.
- Adrenalin
- Böbrek üstü özünden salgılanan, acil durum tepkisini yöneten hormon.
- Leptin ve ghrelin
- Sırasıyla yağ dokusundan ve mideden salgılanan, tokluk ve açlık sinyali veren hormonlar.
Örnek soru
Endokrin bezler için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Salgılarını kanalla vücut yüzeyine verirler
- Yalnızca sindirim kanalında bulunurlar
- Salgıları yalnızca bulundukları organı etkiler
- Kanalı yoktur; salgılarını doğrudan kana verirler
- Salgılarını yalnızca sinir hücrelerine verirler
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Endokrin bezlerin kanalı yoktur; hormonlar kana geçer.
2. Kan hormonu tüm vücuda taşır; yalnızca hedef hücreler yanıt verir.
3. Salgısını kanalla boşaltan bezler (ter, tükürük) ekzokrin bezlerdir.
Doğru cevap: D. Hormonların etkisi bulundukları organla sınırlı değildir.