11. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Homeostazi
Sinir Sistemi ve Homeostazi
Sinir sistemi, iç ortamdaki değişimleri çok hızlı algılayıp yanıtlayarak homeostazinin hızlı denetçisi olarak çalışır. Bu konuda homeostazide görev alan sinir sistemi yapılarını, bu yapılar arasındaki ilişkileri, hipotalamus–hipofiz ilişkisini (kanın ozmotik basıncı örneği) ve stres, korku ve heyecan durumlarında sinir sistemindeki değişimleri çözümleyeceksin.
Kazanımlar
- BİY.11.2.4.a. Homeostazide görev alan sinir sistemi yapılarını (hipotalamus, omurilik soğanı, omurilik, otonom sinirler) belirler.
- BİY.11.2.4.b. Sempatik ve parasempatik sinir sistemi arasındaki ilişkiyi, stres, korku ve heyecan durumlarındaki değişimler üzerinden belirler.
- BİY.11.2.4.b. Hipotalamus ile hipofiz arasındaki ilişkiyi kanın ozmotik basıncının düzenlenmesi örneğiyle çözümler.
- BİY.11.2.4.b. Sinirsel ve hormonal düzenlemenin hız ve süre bakımından farkını yorumlar.
Konu anlatımı
Bağlam: Neden kalbin hızlanır?
Homeostazide görev alan sinir sistemi yapıları
Sempatik ve parasempatik sinir sistemi
Hipotalamus–hipofiz ilişkisi
Çözümlü örnekler
Simülasyonda dene
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Hipotalamus
- Ara beyinde bulunan, vücut sıcaklığı, susuzluk, açlık gibi homeostatik merkezleri içeren ve hipofizi yöneten bölüm.
- Omurilik soğanı
- Kalp atış hızı, solunum hızı ve kan basıncı gibi yaşamsal işlevlerin merkezlerini barındıran beyin bölümü.
- Otonom sinir sistemi
- İç organları, düz kasları ve bezleri istem dışı denetleyen sinir sistemi bölümü.
- Sempatik sinir sistemi
- Stres, korku ve heyecanda baskın olan, vücudu "savaş ya da kaç"a hazırlayan bölüm.
- Parasempatik sinir sistemi
- Dinlenme ve sindirim durumunda baskın olan, enerji depolanmasını sağlayan bölüm.
- Hipofiz
- Hipotalamusa bağlı, ön ve arka lobdan oluşan endokrin bez.
- ADH
- Hipotalamusta yapılan, arka lobdan salgılanan ve böbrekte su geri emilimini artıran hormon.
- Ozmoreseptör
- Kanın ozmotik basıncındaki değişimi algılayan, hipotalamustaki hücre.
Örnek soru
Vücut sıcaklığı, susuzluk ve açlık merkezlerinin bulunduğu ve hem sinir hem endokrin sistemi yöneten beyin bölümü aşağıdakilerden hangisidir?
- Hipotalamus
- Beyincik
- Omurilik soğanı
- Omurilik
- Büyük beyin korteksi
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Hipotalamus iç ortamdan bilgi alır, otonom sinir sistemini ve hipofizi yönetir.
2. Omurilik soğanı kalp ve solunum merkezlerini içerir; ısı ve susuzluk merkezi hipotalamustadır.
3. Beyincik denge ve koordinasyonda rol oynar.
Doğru cevap: A. Hipotalamus homeostazinin ana kontrol merkezidir.