11. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Tepki
Hayvanlarda Sinir Sistemi Farklılıkları
Bir sünger dokunulduğunda neredeyse hiç hareket etmezken bir böcek yaklaşan elden hemen kaçar, bir maymun ise karmaşık problemleri çözer. Bu farkın büyük bölümü sinir sistemlerinin organizasyonundan gelir. Bu konuda süngerlerden memelilere sinir sistemi düzeylerini (sinir ağı, ganglion, sinir kordonu, merkezî sinir sistemi) karşılaştıracak ve yapı ile tepkinin karmaşıklığı arasındaki ilişkiden çıkarım yapacaksın.
Kazanımlar
- BİY.11.1.6. Süngerlerde, sölenterlerde, yassı solucanlarda, eklembacaklılarda ve omurgalılarda sinir sisteminin organizasyon düzeyini belirler.
- BİY.11.1.6. Sinir ağı, ganglion, sinir kordonu ve merkezî sinir sistemi kavramlarını yapı özellikleriyle ayırt eder.
- BİY.11.1.6. Balık, sürüngen, kuş ve memeli beyinlerinin özelleşmiş yapılarını karşılaştırır.
- BİY.11.1.6. Sinir sisteminin merkezileşme düzeyi ile hayvanın tepki karmaşıklığı arasında analojik çıkarım yapar.
- BİY.11.1.6. Verilen davranış ya da yapı bilgisinden hayvanın hangi gruba ait olabileceğini gerekçelendirir.
Konu anlatımı
Neden Her Hayvanın Sinir Sistemi Aynı Değildir?
Omurgasızlarda Sinir Sistemi: Sünger, Sölenter, Yassı Solucan, Eklembacaklı
Omurgalılarda Merkezî Sinir Sistemi: Balık, Sürüngen, Kuş, Memeli
Yapı–Tepki İlişkisinden Çıkarım Yapma
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Sinir ağı
- Nöronların merkezsiz, vücuda yayılmış biçimde bağlandığı yapı (sölenterlerde).
- Ganglion
- Nöron hücre gövdelerinin oluşturduğu küme; sinir düğümü.
- Sinir kordonu
- Vücut boyunca uzanan ve ganglionları birbirine bağlayan akson demeti.
- Merkezî sinir sistemi (MSS)
- Bilgiyi bütünleştiren, omurgalılarda beyin ve omurilikten oluşan sinir merkezi.
- Merkezileşme
- Sinir hücrelerinin ve bilgi bütünleştirmenin baş bölgesinde ve beyinde toplanması.
- Beyin ganglionu
- Eklembacaklı ve yassı solucanlarda baş bölgesinde bilgiyi bütünleştiren ganglion.
- Beyin kabuğu
- Büyük beynin yüzey tabakası; memelilerde kıvrımlı ve çok gelişmiştir.
- Beyincik
- Denge ve kas koordinasyonunu sağlayan beyin bölümü; kuşlarda çok gelişmiştir.
Örnek soru
Aşağıdaki hayvan gruplarından hangisinde sinir hücresi ve sinir sistemi bulunmaz?
- Sölenterler
- Yassı solucanlar
- Eklembacaklılar
- Balıklar
- Süngerler
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Sölenterlerde yaygın sinir ağı, yassı solucanlarda ganglion ve iki sinir kordonu, eklembacaklılarda ganglionlu çift sinir kordonu, balıklarda ise beyin ve omurilik bulunur.
2. Süngerlerde sinir hücresi yoktur; hücreler uyarana bağımsız ve yerel olarak tepki verir.
Doğru cevap süngerlerdir. Sölenterler en basit sinir sistemine sahip gruptur ancak yine de sinir hücrelerinden oluşan bir ağ taşır.