11. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Tepki
İnsan Sinir Sisteminin Yapısı
İnsan sinir sistemi, duyu organlarından gelen bilgiyi toplayan, yorumlayan ve kaslara ya da bezlere emir gönderen bir ağdır. Bu ağın merkezini beyin ve omurilik, vücuda dağılan kolunu ise sinirler oluşturur. Bu konuda sinir sisteminin parçalarını, her parçanın görevini ve parçalar arasındaki işlevsel ilişkiyi (duyu, ara ve motor nöronların rolü) çözümleyeceksin.
Kazanımlar
- BİY.11.1.7. İnsan sinir sistemini merkezî ve çevresel sinir sistemi olarak sınıflandırır ve parçalarını belirler.
- BİY.11.1.7. Beyin bölümlerinin (büyük beyin, ara beyin, orta beyin, köprü, omurilik soğanı, beyincik) konumunu ve görevlerini eşleştirir.
- BİY.11.1.7. Omuriliğin yapısını (gri madde, beyaz madde, ön ve arka kök) ve görevlerini açıklar.
- BİY.11.1.7. Kafa sinirleri ile omurilik sinirlerini ve somatik–otonom ayrımını tanımlar.
- BİY.11.1.7. Duyu, ara ve motor nöronların sinir sisteminin parçaları arasındaki ilişkisini ve uyartı yolunu belirler.
- BİY.11.1.7. Bir hasar senaryosundan etkilenen sinir sistemi parçasını gerekçesiyle çıkarır.
Konu anlatımı
İnsan Sinir Sistemine Genel Bakış
Beyin: Bölümleri ve Görevleri
Omurilik: Yapı ve Görevler
Çevresel Sinir Sistemi
Parçalar Arası İlişki ve Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Merkezî sinir sistemi (MSS)
- Beyin ve omurilikten oluşan, bilgiyi bütünleştiren sinir merkezi.
- Çevresel sinir sistemi (ÇSS)
- Beyin ve omurilikten çıkıp vücuda dağılan kafa ve omurilik sinirlerinin tümü.
- Büyük beyin
- Düşünme, bellek, öğrenme ve istemli hareketleri başlatan, beynin en büyük bölümü.
- Beyincik
- Denge, duruş ve kas koordinasyonunu sağlayan beyin bölümü.
- Omurilik soğanı
- Solunum, kalp atışı ve yutma gibi yaşamsal faaliyetleri denetleyen beyin sapı bölümü.
- Hipotalamus
- Ara beyinde vücut sıcaklığı, açlık-susuzluk dengesi ve hormon salgısını denetleyen bölüm.
- Gri madde
- Nöron hücre gövdelerinin yoğun olduğu bölge (omurilikte içte, beyin kabuğunda dışta).
- Beyaz madde
- Miyelinli akson demetlerinden oluşan, uyartı yollarını taşıyan bölge.
- Arka kök / ön kök
- Omurilikten çıkan kökler; arka kök duyu, ön kök motor nöron aksonu taşır.
- Omurilik siniri
- Ön ve arka kökün birleşmesiyle oluşan, duyu ve motor aksonları taşıyan karışık sinir.
Örnek soru
İnsanda merkezî sinir sistemini (MSS) oluşturan yapılar aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
- Beyin ve kafa sinirleri
- Omurilik ve omurilik sinirleri
- Beyin ve omurilik
- Kafa sinirleri ve omurilik sinirleri
- Beyin, omurilik ve duyu organları
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Merkezî sinir sistemi bilgiyi bütünleştiren merkezdir ve yalnızca beyin ile omurilikten oluşur.
2. Kafa sinirleri ve omurilik sinirleri bu merkezlerden çıkıp vücuda dağılan çevresel sinir sistemini oluşturur.
3. Duyu organları sinir sisteminin parçası değil, reseptörlerin bulunduğu organlardır.
Doğru cevap beyin ve omuriliktir. B seçeneği omurilik sinirlerini MSS'ye katarak ÇSS ile MSS'yi karıştırır.