11. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Homeostazi
Homeostatik Süreçler
Susadığında su içmen, sıcakta terlemen ya da uykusuzken enerjinin düşmesi birer homeostatik sürecin işaretidir. Bu konuda su ve elektrolit dengesini, vücut ısısını, enerji dengesini, toksinlerin uzaklaştırılmasını, kan basıncını ve pH dengesini "giriş–çıkış" mantığıyla ele alıp bu süreçlerle ilgili soru sorma, bilgi toplama ve çıkarım yapma becerini geliştireceksin.
Kazanımlar
- BİY.11.2.2.a. Susuzluk, sıcak ve uykusuzluk gibi kişisel deneyimlerden yola çıkarak homeostatik süreçlerle ilgili merakını ifade eder.
- BİY.11.2.2.b. Su, ısı ve enerji dengesiyle ilgili sınanabilir sorular sorar.
- BİY.11.2.2.c. Su ve elektrolit dengesi, metabolizma ve enerji dengesi, toksin uzaklaştırma, vücut ısısı ve kan basıncı hakkında bilgi toplar.
- BİY.11.2.2.ç. Topladığı bilgilerin kaynağını ve verisini sorgulayarak doğruluğunu değerlendirir.
- BİY.11.2.2.d. Giriş–çıkış verilerinden su, ısı ve enerji dengesi için çıkarım yapar.
Konu anlatımı
Bağlam: Kendi vücudundan sorular
Su ve elektrolit dengesi
Isı dengesi
Metabolizma, enerji dengesi ve vücut ağırlığı
Toksinlerin uzaklaştırılması, kan basıncı ve pH
Bilimsel sorgulama: merak, soru, bilgi, doğrulama, çıkarım
Simülasyonda dene
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Su dengesi
- Vücuda giren su ile vücuttan çıkan suyun dengede tutulması.
- Elektrolit dengesi
- Vücut sıvılarındaki Na⁺, K⁺, Cl⁻, Ca²⁺ gibi iyonların derişiminin korunması.
- Isı dengesi
- Isı üretimi ile ısı kaybının dengelenerek vücut sıcaklığının korunması.
- Enerji dengesi
- Besinlerle alınan enerji ile harcanan enerjinin dengesi.
- Metabolizma
- Hücrelerdeki tüm kimyasal tepkimelerin toplamı.
- Toksin
- Metabolizma atığı ya da dışarıdan giren, canlıya zarar verebilen madde.
- pH dengesi
- Kan ve doku sıvılarının asitlik düzeyinin dar bir aralıkta tutulması.
- Tampon sistemi
- Ortama asit ya da baz eklenince pH değişimini sınırlayan çözelti sistemi.
Örnek soru
Bir kişinin bir günde su kazancı 2,6 L, su kaybı 2,9 L olarak ölçülmüştür. Net su değişimi nedir?
- +0,3 L
- −0,3 L
- 0 L
- +5,5 L
- −2,6 L
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Net = kazanç − kayıp.
2. 2,6 − 2,9 = −0,3 L: vücut suyu eksiliyor.
3. Pozitif işaret kazanç fazlasına karşılık gelirdi; toplam almak (5,5) ise hesabı bozar.
Doğru cevap: B. Bu eksik sürerse susama ve ADH artışı gibi düzeltici tepkiler beklenir.