11. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Homeostazi
Pozitif ve Negatif Geri Bildirim
Bir değişken ayar noktasından saptığında vücut bunu algılar, bir yanıt üretir ve yanıtın sonucu sisteme bilgi olarak geri döner. Geri bildirim, bu döngünün adıdır. Bu konuda vücut sıcaklığının düzenlenmesi örneğiyle negatif geri bildirimi, doğum eylemi örneğiyle pozitif geri bildirimi karşılaştırıp benzerlik ve farklılıklarını diyagramlarla ifade edeceksin.
Kazanımlar
- BİY.11.2.3.a. Negatif ve pozitif geri bildirim mekanizmalarının özelliklerini (alıcı, kontrol merkezi, etkili organ, yanıtın yönü) belirler.
- BİY.11.2.3.b. İki mekanizmanın benzerliklerini (kapalı döngü, geri dönen bilgi, hedefli yanıt) listeler.
- BİY.11.2.3.c. İki mekanizmanın farklılıklarını (değişimin yönü, ayar noktasına etkisi, örnekler, sonlanma) listeler ve diyagramla gösterir.
- BİY.11.2.3.c. Verilen zamana bağlı veri tablosunun negatif ya da pozitif geri bildirime ait olduğunu gerekçesiyle belirler.
Konu anlatımı
Bağlam: Termostat gibi bir vücut
Negatif geri bildirim: vücut ısısı örneği
Pozitif geri bildirim: doğum eylemi örneği
Karşılaştırma: benzerlikler ve farklılıklar
Çözümlü örnekler
Simülasyonda dene
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Geri bildirim
- Bir sürecin sonucunun sisteme bilgi olarak geri dönüp girdiyi etkilemesi.
- Negatif geri bildirim
- Yanıtın uyaranı azalttığı, değişimi ayar noktasına geri çeken mekanizma.
- Pozitif geri bildirim
- Yanıtın uyaranı artırdığı, değişimi büyüten ve bir olayla sona eren mekanizma.
- Ayar noktası
- Düzenleme sisteminin hedeflediği değişken değeri.
- Alıcı (reseptör)
- Değişkendeki sapmayı algılayan yapı.
- Kontrol merkezi
- Bilgiyi ayar noktasıyla karşılaştırıp emir veren merkez (ör. hipotalamus).
- Etkili organ (efektör)
- Emri uygulayan kas, bez ya da damar gibi yapı.
- Oksitosin
- Doğumda rahim kasılmasını ve emzirmede süt boşalımını uyaran hormon.
Örnek soru
Negatif geri bildirim mekanizması için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Yanıt, uyaranı artırır ve değişimi büyütür
- Yanıt, ayar noktasını sürekli yükseltir
- Yalnızca doğum gibi olaylarda görülür
- Alıcı bulunmaz, doğrudan etkili organ çalışır
- Yanıt, uyaranı azaltır ve değişken ayar noktasına geri döner
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Negatif geri bildirimde yanıtın etkisi başlangıçtaki değişimin tersi yöndedir.
2. Sapma giderilince yanıt azalır; değişken ayar noktası çevresinde tutulur.
3. Doğumdaki oksitosin döngüsü pozitif geri bildirime örnektir.
Doğru cevap: E. Alıcı olmadan sapma algılanamayacağı için son seçenek yanlıştır.