11. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Homeostazi
Sistemlerin Eş Güdümlü Çalışması
Homeostazi tek bir organın değil, sinir, endokrin, dolaşım, solunum ve boşaltım sistemlerinin birlikte çalışmasıyla sağlanır. Bu konuda soğuğa maruz kalma gibi örnek olaylar üzerinden sistemlerin görev paylaşımını sorgulayacak, akıl yürütecek ve ulaştığın çıkarımları yansıtacaksın. Konu bütünleştirici ve nitelseldir.
Kazanımlar
- BİY.11.2.9.a. Soğuğa ve sıcağa maruz kalma gibi olaylarda hangi sistemlerin nasıl görev aldığını sorgular.
- BİY.11.2.9.b. Sinir, endokrin, dolaşım, solunum ve boşaltım sistemlerinin eş güdümlü çalışmasıyla ilgili akıl yürütür (olay zinciri kurar).
- BİY.11.2.9.b. Bir sistemin devre dışı kalmasının sonuçlarını ve diğer sistemlerin telafisini veriler üzerinden yorumlar.
- BİY.11.2.9.c. Akıl yürütmeyle ulaştığı çıkarımları yansıtır (sonuçlarını, sınırlarını ve gündelik yaşamla bağını yazar).
Konu anlatımı
Bağlam: Kış sabahı dışarı çıktığında
Soğuğa maruz kalma: olaylar zinciri
Sistemlerin görev paylaşımı: tablo
Çözümlü örnekler ve veri yorumu
Simülasyonda dene
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Eş güdüm (koordinasyon)
- Birden fazla sistemin ortak bir amaca yönelik uyumlu çalışması.
- Hipotalamus
- Sinir ve endokrin sistemi birleştiren, homeostaz kontrol merkezi.
- Titreme
- İskelet kaslarının hızlı kasılmasıyla ısı üretiminin artması.
- Damar daralması (vazokonstriksiyon)
- Deri damarlarının daralarak ısı kaybını azaltması.
- Tiroksin ve adrenalin
- Soğukta metabolizma hızını ve ısı üretimini artıran hormonlar.
- Negatif geri bildirim
- Yanıtın uyaranı azaltarak değişkeni ayar noktasında tutması.
- Telafi
- Bir sistemin yetersizliğinin diğer sistemlerce kısmen giderilmesi.
Örnek soru
Soğuk bir ortamda titreme tepkisine ilişkin olaylar aşağıdakilerden hangisinde doğru sırayla verilmiştir?
- Hipotalamus → deri alıcıları → iskelet kası → duyu nöronu
- İskelet kası → motor nöron → hipotalamus → deri alıcıları
- Deri alıcıları → duyu nöronu → hipotalamus → motor nöron → iskelet kası
- Deri alıcıları → iskelet kası → hipotalamus → motor nöron
- Hipotalamus → duyu nöronu → motor nöron → deri alıcıları
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Soğuk deri alıcılarınca algılanır; duyu nöronu bilgiyi hipotalamusa taşır.
2. Hipotalamus değerlendirir ve motor nöronlarla iskelet kaslarını titretir.
3. Kasların ürettiği ısı sıcaklığı yükseltir (negatif geri bildirim).
Doğru cevap: C. Sıralamada alıcı, merkez, etkili organ düzeni korunmalıdır.