11. Sınıf Coğrafya · 6. Ünite: Afetler ve Sürdürülebilir Çevre
İklim Değişikliğiyle Mücadele: Azaltım Stratejileri ve Anlaşmalar
Küresel iklim değişikliği, insanlığın karşı karşıya olduğu en büyük çevresel tehditlerden biridir ve bu tehdide karşı uluslararası toplum çeşitli azaltım stratejileri ve anlaşmalar geliştirmiştir. Bu konuda uluslararası iklim anlaşmalarının tarihsel gelişimini, temel azaltım stratejilerini ve bunların ülkelere etkilerini inceleyecek; ayrıca stratejilerdeki çelişki ve tutarsızlıkları eleştirel bir bakışla değerlendirebileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.11.6.2.a Küresel iklim değişikliğinin etkilerini azaltmaya yönelik uluslararası anlaşmaları (Kyoto Protokolü, Paris Anlaşması) tarihsel süreç içinde açıklar ve mantıksal temellerini değerlendirir.
- COĞ.11.6.2.b Karbon emisyonu azaltma, yenilenebilir enerji geçişi ve karbon fiyatlandırma gibi temel azaltım stratejilerini karşılaştırarak güçlü ve zayıf yönlerini tartışır.
- COĞ.11.6.2.c Ülkelerin iklim taahhütleri ile gerçek uygulamaları arasındaki çelişkileri somut örneklerle tespit eder ve bu tutarsızlıkların nedenlerini sorgular.
- COĞ.11.6.2.ç Türkiye'nin iklim politikalarını ve uluslararası anlaşmalardaki konumunu gelişmekte olan ülke perspektifinden değerlendirir.
Konu anlatımı
İklim değişikliğiyle mücadelenin tarihsel arka planı
Temel azaltım stratejileri
Paris Anlaşması ve Ulusal Katkı Beyanları
Ülkelerin tutarsız uygulamaları ve çelişkiler
Türkiye'nin iklim politikaları ve konumu
Karşılaştırma: ülkelerin iklim performansları
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Azaltım (Mitigasyon)
- Sera gazı emisyonlarını kaynağında azaltmaya veya sera gazlarını atmosferden uzaklaştırmaya yönelik stratejiler bütünü.
- Paris Anlaşması
- 2015'te kabul edilen, küresel sıcaklık artışını 2 °C'nin altında tutmayı (tercihen 1,5 °C ile sınırlamayı) hedefleyen evrensel iklim anlaşması.
- Ulusal Katkı Beyanı (NDC)
- Her ülkenin Paris Anlaşması kapsamında belirlediği, ulusal koşullara uygun emisyon azaltım hedefleri ve planları.
- Karbon fiyatlandırma
- Sera gazı salımına ekonomik maliyet yükleyen mekânizmalar: karbon vergisi ve emisyon ticaret sistemi.
- Emisyon ticaret sistemi (ETS)
- Toplam emisyon tavanı belirlenerek şirketlere dağıtılan emisyon izinlerinin piyasada alınıp satılabildiği mekânizma.
- Karbon kaçağı
- Sıkı iklim politikaları uygulayan ülkelerdeki üretimin, daha gevşek kurallara sahip ülkelere kaydırılarak küresel emisyonların azalmadan yer değiştirmesi.
- Karbon yutağı
- Atmosferdeki karbondioksiti absorbe ederek depolayan doğal veya yapay sistem; ormanlar ve okyanuslar başlıca karbon yutaklarıdır.
- REDD+
- Gelişmekte olan ülkelerin ormansızlaşma ve orman bozulmasından kaynaklanan emisyonları azaltmasını teşvik eden uluslararası mekânizma.
Örnek soru
İklim değişikliğiyle mücadelede "azaltım" ve "uyum" stratejileri birbirini tamamlayan iki farklı yaklaşımdır.
Aşağıdakilerden hangisi azaltım stratejisine bir örnektir?
- Sel riskine karşı erken uyarı sistemleri kurmak
- Kuraklığa dayanıklı tarım ürünleri geliştirmek
- Kıyı şeritlerinde taşkın bariyerleri inşa etmek
- İklim göçüne yönelik yerleşim planları hazırlamak
- Fosil yakıt kullanımını azaltarak yenilenebilir enerjiye geçmek
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Azaltım, sera gazı emisyonlarını kaynağında azaltmayı hedefler. Fosil yakıttan yenilenebilir enerjiye geçiş, emisyonların doğrudan azaltılmasına yönelik bir azaltım stratejisidir.
2. A, B, C ve D şıkları iklim değişikliğinin etkilerine hazırlık yapmaya yönelik uyum stratejileridir; bunlar emisyonların nedenini değil, sonuçlarını hedef alır.
3. Doğru cevap E şıkkıdır.