11. Sınıf Coğrafya · 6. Ünite: Afetler ve Sürdürülebilir Çevre
Su Ayak İzi ve Su Tasarrufu
Her gün içtiğimiz, yıkandığımız ve yemek pişirdiğimiz suyun ötesinde, giydiğimiz kıyafetlerden yediğimiz ete kadar pek çok ürünün üretimi büyük miktarda su gerektirir. Su ayak izi kavramı, bu görünmez su tüketimini ölçerek bireylerin ve toplumların su kaynaklarına gerçek etkisini ortaya koyar. Bu konuda kişisel su tüketimini hesaplamayı, suyun yanlış ve gereksiz kullanımının birey, toplum ve doğaya etkilerini değerlendirmeyi ve su tasarrufu için somut eylem planları geliştirmeyi öğreneceksin.
Kazanımlar
- COĞ.11.6.3.a Su ayak izi kavramını tanımlar; mavi, yeşil ve gri su ayak izi bileşenlerini ayırt eder.
- COĞ.11.6.3.b Günlük yaşamda kullanılan ürünlerin sanal su içeriğini karşılaştırarak kişisel su tüketimini hesaplar.
- COĞ.11.6.3.c Suyun yanlış ve gereksiz kullanımının birey, toplum ve doğa üzerindeki etkilerini çözümler.
- COĞ.11.6.3.ç Türkiye'nin su ayak izi profilini küresel verilerle karşılaştırarak değerlendirir.
- COĞ.11.6.3.d Su tasarrufu için bireysel ve aile düzeyinde eylem planı hazırlar ve paylaşır.
Konu anlatımı
Su ayak izi kavramı ve bileşenleri
Ürünlerin sanal su içeriği ve kişisel su tüketimi
Suyun yanlış ve gereksiz kullanımının etkileri
Türkiye'nin su ayak izi ve küresel karşılaştırma
Su tasarrufu: bireysel ve aile eylem planı
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Su ayak izi
- Bir birey, toplum veya ülkenin doğrudan ve dolaylı olarak tükettiği toplam tatlı su miktarı. Mavi, yeşil ve gri su ayak izi bileşenlerinden oluşur.
- Sanal su
- Bir ürünün üretim zincirinin tamamında harcanan toplam su miktarı. Ürünler aracılığıyla ülkeler arasında dolaylı su ticareti yapılır.
- Mavi su ayak izi
- Yüzey ve yer altı su kaynaklarından çekilerek doğrudan tüketilen veya ürün üretiminde kullanılan tatlı su miktarı.
- Yeşil su ayak izi
- Yağış suyunun toprakta depolanarak bitkiler tarafından evapotranspirasyon yoluyla tüketilen kısmı.
- Gri su ayak izi
- Üretim süreçlerinde oluşan kirlilik yükünü mevcut kalite standartlarına kadar seyreltmek için gereken tatlı su hacmi.
- Su stresi
- Kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarının 1 700 m³'ün altına düşmesi durumu. Türkiye bu sınıra yakındır.
- Su kıtlığı
- Kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarının 1 000 m³'ün altına düşmesi durumu. Mutlak su kıtlığı sınırı 500 m³'tür.
- Su güvenliği
- Toplumların sağlık, geçim kaynakları, ekosistemler ve üretim için yeterli miktarda ve kalitede suya sürdürülebilir biçimde erişebilmesi.
- Su tasarrufu
- Doğrudan su kullanımını azaltma ve dolaylı su tüketimini (sanal su) bilinçli tercihlerle düşürme çabası.
- Damla sulama
- Suyun bitki köklerine düşük basınçla ve kontrollü biçimde damla damla verildiği sulama yöntemi. Su kullanım verimliliği %90–95'e ulaşır.
Örnek soru
Su ayak izi kavramı, bir bireyin ya da toplumun tükettiği toplam tatlı su miktarını ifade eder ve üç bileşenden oluşur: mavi, yeşil ve gri su ayak izi.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi "yeşil su ayak izi" kapsamında değerlendirilir?
- Fabrikada üretim sırasında kullanılan soğutma suyu
- Evlerde musluktan kullanılan içme ve temizlik suyu
- Endüstriyel atık suyu seyreltmek için gereken su hacmi
- Yağmur suyunun toprakta depolanarak bitkiler tarafından terlemeyle tüketilmesi
- Baraj gölünden çekilerek tarla sulamasında kullanılan su
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Yeşil su ayak izi, yağış suyunun toprakta depolanarak bitkiler tarafından evapotranspirasyon yoluyla tüketilen kısmını ifade eder.
2. Fabrika soğutma suyu (A) ve baraj sulaması (E) mavi su ayak izine; musluk suyu (B) mavi su ayak izine; atık su seyreltme (C) gri su ayak izine girer.
3. Doğru cevap D şıkkıdır.