11. Sınıf Coğrafya · 6. Ünite: Afetler ve Sürdürülebilir Çevre

Türkiye’de Su Stresi, Su Kıtlığı ve Sürdürülebilir Su Kullanımı

Türkiye, yaygın kanının aksine su zengini bir ülke değildir. Kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarı yaklaşık 1.300 m³ ile "su stresi" kategorisindedir ve nüfus artışı ile iklim değişikliğinin baskısı altında bu değer her yıl düşmektedir. Bu konuda su stresi, su kıtlığı ve mutlak su kıtlığı kavramlarını ayırt edecek, Türkiye'deki su sorunlarının nedenlerini ve etkilerini çözümleyecek ve su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımına yönelik stratejileri sorgulayabileceksin.

Kazanımlar

• COĞ.11.6.3.a Su stresi, su kıtlığı ve mutlak su kıtlığı kavramlarını Falkenmark Göstergesi üzerinden tanımlar ve Türkiye'nin bu sınıflandırmadaki yerini belirler.
• COĞ.11.6.3.b Türkiye'deki başlıca su sorunlarını (kuraklık, kirlilik, aşırı kullanım, sel) havza bazında örneklerle açıklar.
• COĞ.11.6.3.c Türkiye'nin su güvenliğini etkileyen doğal ve beşerî faktörleri karşılaştırmalı olarak değerlendirir.
• COĞ.11.6.3.ç Su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımına yönelik bireysel ve toplumsal stratejileri sorgulayarak somut öneriler geliştirir.

Konu anlatımı

1. Neden su sorunu? Türkiye'nin su gerçeği

2. Su stresi, su kıtlığı ve mutlak su kıtlığı kavramları

3. Türkiye'deki su sorunları: nedenler ve etkiler

4. Su güvenliği ve sürdürülebilir su kullanımı

5. Karşılaştırma: Türkiye ve seçilmiş ülkelerde su durumu

6. Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları

Anahtar terimler

Su stresi

Kişi başına düşen yıllık kullanılabilir tatlı su miktarının 1.000–1.700 m³ aralığında olduğu, periyodik veya bölgesel su sıkıntısının yaşandığı durum.

Su kıtlığı

Kişi başına düşen yıllık tatlı su miktarının 500–1.000 m³ aralığına düştüğü, kronik su yetersizliğinin ekonomik kalkınmayı ve sağlığı olumsuz etkilediği durum.

Mutlak su kıtlığı

Kişi başına yıllık tatlı su miktarının 500 m³'ün altında olduğu, temel insan ihtiyaçlarının bile karşılanamadığı en ağır su yetersizliği aşaması.

Su güvenliği

Bir toplumun yeterli miktarda temiz suya sürdürülebilir biçimde erişebilmesi, su kaynaklı afetlerden korunması ve su ekosistemlerinin sağlığının korunması.

Su dengesi

Bir bölgeye giren su miktarı (yağış, akarsu girişi) ile çıkan su miktarı (buharlaşma, akış, kullanım) arasındaki ilişki; pozitif denge birikim, negatif denge tükenme anlamına gelir.

Havza bazlı yönetim

Su kaynaklarının nehir havzası ölçeğinde bütüncül biçimde planlanması, tahsis edilmesi ve korunması yaklaşımı.

Falkenmark Göstergesi

İsveçli hidrolog Malin Falkenmark tarafından geliştirilen, kişi başına düşen yıllık tatlı su miktarına göre ülkeleri su bolluğu, su stresi, su kıtlığı ve mutlak su kıtlığı olarak sınıflandıran gösterge.

Sürdürülebilir su kullanımı

Su kaynaklarının gelecek kuşakların ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan, ekolojik dengeyi koruyarak ve toplumsal adaleti gözeterek kullanılması ilkesi.

Örnek soru

Falkenmark Su Stresi Göstergesi'ne göre, kişi başına düşen yıllık kullanılabilir tatlı su miktarı 1.000–1.700 m³ arasında olan bir ülke hangi kategoride değerlendirilir?

1. Su stresi
2. Su bolluğu
3. Su kıtlığı
4. Mutlak su kıtlığı
5. Su güvenliği

Doğru cevap: A

Çözüm

1. Falkenmark Göstergesi'ne göre kişi başı yıllık su miktarı 1.000–1.700 m³ arasında olan ülkeler su stresi kategorisindedir.
2. Su bolluğu 1.700 m³'ün üzerini gerektirir (B yanlış).
3. Su kıtlığı 500–1.000 m³ aralığıdır (C yanlış); mutlak su kıtlığı 500 m³'ün altıdır (D yanlış).
4. Su güvenliği bir kategori değil, erişilebilirlik ve sürdürülebilirlik kavramıdır (E yanlış).
5. Doğru cevap A şıkkıdır.

11. Sınıf Coğrafya: tüm konular