11. Sınıf Coğrafya · 3. Ünite: Doğal Sistemler ve Süreçler
Su Kaynaklarının Sınıflandırılması: Okyanuslar ve Denizler
Yeryüzündeki suyun yalnızca %2,5'i tatlı sudur ve bunun büyük bolumu buzullarda hapsolmuş durumdadır. Geri kalan %97,5'lik paya sahip tuzlu sular; okyanuslar, denizler ve tuzlu göller olarak yer yüzünü kaplar. Bu derste su kaynaklarını fiziksel-kimyasal özelliklerine ve bulundukları ortamlara gore sınıflandıracak, okyanus ve denizlerin dağılis örüntüsünü ve birbirinden farklı özelliklerini inceleyeceksin.
Kazanımlar
- COĞ.11.3.1. Yeryüzündeki su kaynaklarını tatli-tuzlu, yer ustu-yer altı gibi ölçütlere gore sınıflandirabilme
- COĞ.11.3.1. Su kaynaklarının sınıflandırılmasında kullanilan fiziksel ve kimyasal ölçütleri belirleyebilme
- COĞ.11.3.1. Okyanusların ve denizlerin temel özelliklerini karşılastirabilme
- COĞ.11.3.1. Okyanus ve denizlerin yeryüzündeki dağılis örüntüsünü açıklayabilme
- COĞ.11.3.1. Su kaynaklarını tablo veya şemada etiketleyerek tasnif edebilme
Konu anlatımı
Yeryüzündeki Su Kaynakları: Büyük Resim
Su Kaynaklarının Sınıflandirilma Ölçütleri
Okyanuslar: Büyük Su Kütleleri
Denizler: Okyanusun Kolları
Karşılaştırma: Okyanus ve Deniz Farkları
Örnek İnceleme: Karadeniz ve Akdeniz Tuzluluk Karşılaştırması
Sik Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Su kaynağı
- Yeryüzünde veya yer altında bulunan, canli yaşam ve insan faaliyetleri için kullanılabilen su kütleleri.
- Tuzluluk (salinite)
- Suyun icerdigi çözünmüş tuz ve mineral miktarinin binde (‰) olarak ifadesi; okyanuslarda ortalama ‰35.
- Okyanus
- Kitalari birbirinden ayıran, geniş ve derin tuzlu su kütleleri; Büyük Okyanus, Atlas, Hint, Güney ve Kuzey Buz Okyanusu.
- Deniz
- Okyanusların kıyılara yakın, karalarla çevrili veya karalar arasina sokulan kolları; kenar, ic ve kapalı deniz olarak sınıflandırılır.
- Ic deniz
- Karalar arasında kalip okyanuslara dar bogaz veya gecitlerle baglanan deniz; Akdeniz, Karadeniz örnekleri.
- Kenar deniz
- Okyanusların kıyılara yakın bolumu olup adalar veya yarı adalarla kismi olarak ayrılan deniz; Japon Denizi örneği.
- Hidrolojik döngü (su döngüsü)
- Suyun buharlaşma, yoğuşma, yağış ve akış yoluyla atmosfer, kara ve okyanus arasında sürekli dolaşımı.
- Anoksik ortam
- Çözünmüş oksijenin bulunmadığı derin su katmanı; Karadeniz'in 150–200 m'den derin tabakasi bu özelliktedir.
- Termokline
- Okyanus ve denizlerde sıcaklığın derinlikle hızla azaldığı geçiş tabakasi.
Örnek soru
Yeryüzündeki toplam suyun yaklasik %97,5'i tuzlu sudur. Geri kalan %2,5'lik tatlı suyun en büyük bolumu nerede bulunur?
- Akarsu ve göllerde
- Yer altı su kaynaklarında
- Atmosferdeki su buharında
- Buzullar ve buz dağlarında
- Okyanusların yuzeyine yakın tatlı su tabakasında
Doğru cevap: D
Çözüm
Yeryüzündeki tatlı suyun yaklasik %68,7'si buzullar ve buz dağlarında bulunur. Yer altı suları %30,1, gol ve akarsular ise yalnızca %1,2 civarında pay alir. Okyanuslar tuzlu su kütleleri olduğundan tatlı su içermez. Dolayısıyla tatlı suyun en büyük deposu buzullardir. "Akarsu ve göller" seçeneği yaygın bir yanılgıdır; bunlar kolayca erişilebilir olsa da toplam tatlı suyun çok küçük bir bolumudu.