11. Sınıf Coğrafya · 2. Ünite: Mekânsal Bilgi Teknolojileri
Web CBS ile Basit Harita Oluşturma
Haritalar, coğrafi bilgiyi görselleştirmenin en güçlü aracıdır. Günümüzde Web CBS (Coğrafi Bilgi Sistemi) platformları sayesinde artık sadece hazır haritaları okumak değil, kendi verilerimizi kullanarak basit tematik haritalar oluşturmak da mümkündür. Bu konuda katman ekleme, veri girişi, sembol seçme ve düzenleme adımlarını öğrenerek İBBS bölgeleri gibi mekânsal verilerle basit bir harita oluşturmayı deneyimleyeceksin.
Kazanımlar
- COĞ.11.2.1.ç Web tabanlı CBS uygulamasını kullanarak basit harita oluşturur.
- Harita oluşturma sürecinde katman ekleme, veri girişi ve sembol seçme adımlarını sırasıyla uygular.
- Veri türüne uygun semboloji yöntemini (kademelendirme, oransal sembol, kategorik renklendirme) seçer ve uygular.
- Oluşturduğu haritayı başlık, lejant ve kaynak gibi harita ögeleriyle tamamlar.
Konu anlatımı
Neden harita oluştüruyoruz?
Harita oluşturma süreci: adım adım
Semboloji yöntemleri ve veri türü uyumu
İBBS bölgeleri haritası oluşturma uygulaması
Karşılaştırma: geleneksel ve Web CBS ile harita oluşturma
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Katman (Layer)
- Harita üzerine yerleştirilen veri tabakası. Her katman belirli bir coğrafi konuyu (sınırlar, yollar, nüfus verileri) temsil eder ve bağımsız olarak açılıp kapatılabilir.
- Öz nitelik tablosu
- Harita nesnelerinin (noktalar, çizgiler, alanlar) sayısal ve kategorik bilgilerini içeren tablo. Örneğin bir ilin nüfusu, yüz ölçümü ve bölge kodu bu tabloda tutulur.
- Semboloji
- Coğrafi verilerin harita üzerinde renk, şekil ve boyut gibi görsel özelliklerle temsil edilme biçimi. Veri türüne uygun semboloji seçimi haritanın doğru okunmasının anahtarıdır.
- Koroplet harita
- Alan birimlerinin (il, bölge) veri değerine göre açıktan koyuya renk tonlarıyla boyandığı harita türü. Yoğunluk ve oran verileri için uygundur.
- İBBS
- İstatistikî Bölge Birimleri Sınıflandırması. Türkiye'yi istatistiksel amaçlarla 12 bölge (Düzey 1), 26 alt bölge (Düzey 2) ve 81 il (Düzey 3) olarak ayıran sınıflandırma sistemi.
- Bulut bilişim
- Veri depolama, işleme ve yazılım hizmetlerinin internet üzerinden sunulması. Web CBS platformları bulut bilişim altyapısıyla çalışır.
- Yaşayan atlas
- Verileri anlık olarak güncellenebilen, etkileşimli dijital harita koleksiyonu. Geleneksel basılı atlasların aksine farklı katmanları açıp kapatma ve sorgulama imkânı sunar.
- Genelleme
- Haritanın ölçeğine ve amacına uygun olarak coğrafi detayların sadeleştirilmesi. Küçük ölçekli haritalarda kıyı çizgileri düzleştirilir, yakın noktalar birleştirilir.
- Veri girişi
- Harita nesnelerine öz nitelik bilgilerinin (nüfus, alan, oran) elle veya dosyadan aktarılarak eklenmesi süreci.
- Detay
- Haritada gösterilen coğrafi bilginin ayrıntı düzeyi. Fazla detay okunurluğu azaltır, az detay bilgi kaybına yol açar; ölçeğe uygun detay düzeyi seçilmelidir.
Örnek soru
Web CBS'de harita oluştürulurken farklı coğrafi bilgiler ayrı veri tabakaları hâlinde eklenir ve birbirinden bağımsız olarak açılıp kapatılabilir.
Bu veri tabakalarına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
- Öz nitelik tablosu
- Lejant
- Altlık harita
- Katman
- Sembol
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Web CBS'de her coğrafi konu (sınırlar, yollar, nüfus verileri) ayrı bir katman (layer) olarak eklenir.
2. Katmanlar birbirinden bağımsız açılıp kapatılabilir ve üst üste yerleştirilir.
3. Öz nitelik tablosu (A) katmanın içindeki veri tablosudur; lejant (B) sembollerin açıklamasıdır; altlık harita (C) zemin görünümüdür; sembol (E) verinin görsel temsilidir.
4. Doğru cevap D şıkkıdır.