11. Sınıf Coğrafya · 2. Ünite: Mekânsal Bilgi Teknolojileri
Web CBS ile Harita Okuma ve Sorgulama
Web tabanlı CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) uygulamaları, harita okuma ve mekânsal sorgulama işlemlerini herkesin erisebilecegi bir şekilde internet üzerinden sunar. Bu derste web CBS arayuzlerinde katman yönetimi, sembol ve lejant okuma, oz nitelik tablosu sorgulama ve haritadan çıkarimlarda bulunma becerilerini kazanacaksin. Ders sonunda bir web CBS uygulamasında harita açıp katmanları yöneterek mekânsal sorulara yanıt arayabilecek, verileri çözümleyebilecek ve haritadan anlamlı çıkarımlar yapabileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.11.2.1. Web tabanlı CBS uygulamasını kullanarak haritayı okur: lejant, sembol, ölçek ve katman bilgilerini doğru yorumlar.
- COĞ.11.2.1. Web tabanlı CBS uygulamasını kullanarak haritayı çözümler: farklı katmanları açıp kapatarak verileri karşılaştırır ve mekânsal ilişkileri ortaya koyar.
- COĞ.11.2.1. Web tabanlı CBS uygulamasını kullanarak haritadan çıkarım yapar: oz nitelik tablosunu sorgulayarak mekânsal sorulara yanıt üretir.
- COĞ.11.2.1. Genelleme ve detay kavramlarını harita ölçeği bağlamında açıklar; farklı ölçeklerde veri gorunumunun nasıl değiştiğini karşılaştırır.
- COĞ.11.2.1. Yaşayan atlas örneklerini inceleyerek web CBS'nin güncellenen veri yapısını kavrar.
Konu anlatımı
Web CBS'nin Harita Okumadaki Rolü
Katman Kavrami ve Katman Yönetimi
Sembol, Lejant ve Oz Nitelik Tablosu
Genelleme ve Detay: Ölçek Etkisi
Sorgulama ve Veri Görüntüleme
Yaşayan Atlas ve Güncellenen Haritalar
Örnek İnceleme: Web CBS ile Türkiye Nüfus Analizi
Sik Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Katman (Layer)
- Farklı türde mekânsal verilerin ayri ayri depolanıp haritada ust üste bindirilmesini sağlayan veri birim.
- Oz nitelik tablosu
- Her mekânsal nesnenin arkasındaki sayısal ve yazisal verileri tutan veri tablosu. Sorgulama ve analizde kullanılır.
- Sembol
- Haritada nokta, çizgi veya alan şeklinde gösterilen ve renk, boyut, şekil ile anlam kazanan görsel temsil.
- Lejant
- Haritadaki sembollerin ne anlama geldiğini gösteren anahtar bilgi paneli.
- Genelleme
- Küçük ölçekli haritalarda detayların sadelesterilmesi; bazi unsurların gosterilmeyip genel görüntünün on plana çıkarılması.
- Detay
- Büyük ölçekli haritalarda tek tek bina, yol şeridi gibi ince ayrintiların gosterilebilmesi.
- Sorgulama
- Haritadaki veriler arasinden mekânsal veya oz nitelik koşullarına gore filtreleme yapma işlemi.
- Veri görüntüleme
- Mekânsal verilerin kademelendirme, orantili sembol, yoğunluk haritası gibi yöntemlerle harita üzerinde sunulması.
- Yaşayan atlas
- Web CBS tabanlı, sürekli güncellenen, etkileşimli ve çoklu katmanlı dinamik harita koleksiyonu.
- Bulut bilişim
- Verilerin merkezi sunucularda depolanıp internet üzerinden kullanicilara sunuldugu bilişim modeli.
Örnek soru
Bir web CBS uygulamasında arazi kullanımı katmanı ile topoğrafya katmanı ust üste getirilmiştir. Ancak arazi kullanımı katmanı tamamen opak (saydam olmayan) oldugu için topoğrafya bilgisi görünmemektedir.
Bu sorunu çözmek için aşağıdakilerden hangisi en uygun işlemdir?
- Topoğrafya katmanini silmek
- Haritanin ölçeğini değiştirmek
- Arazi kullanımı katmanini tamamen kapatmak
- Arazi kullanımı katmaninin saydamligini (opacity) artırmak
- Yeni bir harita projeksiyonu seçmek
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Web CBS'de katmanlar ust üste bindirilir ve üstteki katman altındakini kapatabilir.
2. Opak bir katmanın saydamligini artırmak (örneğin %50'ye ayarlamak), alttaki katmanın da görünmesini sağlar.
3. Böylece her iki veri seti ayni anda görüntülenebilir ve mekânsal ilişki kurulabilir.
Doğru cevap D'dir. Katmani silmek veri kaybına neden olur; ölçek değiştirmek saydamlik sorununu cozmez. Katmani tamamen kapatmak ise arazi kullanımı bilgisini kaybettirir.