11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 1. Ünite: Bir Diyeceğim Var!
İletişim ve E-posta: Dinleme/İzleme
Bir videoyu ya da sesli sunumu izlerken yalnızca kulağın ve gözün değil, aynı zamanda zihnin de çalışması gerekir. "Bir Diyeceğim Var!" temasının dinleme/izleme metni, günlük yaşamda iletişimi ve e-postayı ele alan çok modlu bir metindir; ses, görüntü, hareket ve yazı birlikte anlam kurar. Bu konuda dinleme/izlemeyi amaca göre yönetmeyi, metinden çıkarım yapmayı, geçmişten bugüne iletişim araçlarını karşılaştırmayı ve e-postanın diğer araçlara üstünlüğünü gerekçelendirmeyi öğreneceksin. Sonunda bir izleme metnindeki bilgileri öznel ve nesnel ayırımıyla çözümleyecek, güvenilirliğini sorgulayacak ve kendi değerlendirmeni ölçütlere dayandırarak şunacaksın.
Kazanımlar
- TDE.11.1.1.1. Dinleme/izleme öncesinde amacını belirler, başlık ve görsellerden metnin içeriğine ve türüne yönelik tahminde bulunur; uygun dinleme/izleme yöntem ve stratejisini seçer, kurallara uyarak süreci sürdürür.
- TDE.11.1.1.2. İletişim ve e-posta konulu çok modlu metinde ön bilgilerle bağlantı kurar, bağlamdan sözcük anlamı çıkarır, konu, ana düşünce, yardımcı düşünce ve neden-sonuç ilişkilerini belirler.
- TDE.11.1.1.2. İzlediği metindeki öznel ve nesnel ifadeleri ayırt eder, gerçek ile kurguyu ayırır, bilgilerin güvenilir olup olmadığını belirler ve metni özetler.
- TDE.11.1.1.3. Metindeki yapı unsurlarını, dil ve anlatım özelliklerini, dil işlevlerini ve iletilerin şunuluş şeklini belirler; metni yazıldığı dönemle ve toplumla ilişkilendirir.
- TDE.11.1.1.2. Geçmişten bugüne iletişim araçlarını (ulak, mektup, telgraf, telefon, e-posta) belirlenen ölçütlere göre karşılaştırır ve e-postanın diğer araçlara üstünlüğünü gerekçelendirir.
- TDE.11.1.1.4. İzlediği metne yönelik beğeni ve eleştirilerini ölçütlerle gerekçelendirir, tahminleriyle tespitlerini karşılaştırır ve kendi dinleme/izleme sürecini değerlendirir.
Konu anlatımı
Bağlam: Dinleme ve İzleme Neden Ayrı Bir Beceri?
Çok Modlu Metin Nedir?
Dinleme/İzleme Süreci: Öncesi, Sırasında, Sonrası
Dinleme/İzleme Yöntem ve Stratejileri
İçerik: Geçmişten Bugüne İletişim Araçları
E-postanın Diğer Araçlara Üstünlüğünü Gerekçelendirme
Anlam Oluşturma: Çıkarım Türleri
Sınıflandırma ve Güvenilirlik: Gerçek, Kurgu, Öznel, Nesnel
Çözümleme: Yapı, Dil ve Dönem İlişkisi
Değerlendirme ve Tepki Verme
Çözümlü Örnek: Kısa Bir İzleme Metni
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Çok modlu metin
- Anlamı ses, görüntü, hareket, yazı ve grafik gibi birden fazla iletişim kipinin birlikte kurduğu metin.
- Dinleme/izleme amacı
- Metni bilgi edinmek, anlamak, eleştirmek ya da keyif almak gibi hangi sebeple dinlediğini/izlediğini belirleyen hedef.
- E-posta
- İletilerin, dosya eklerinin internet üzerinden elektronik olarak gönderilip alınmasını sağlayan iletişim aracı; ilk ağ üzerinden örneği 1971'de gönderilmiştir.
- Eş zamanlı iletişim
- Tarafların aynı anda hazır bulunduğu iletişim (telefon görüşmesi gibi); e-posta ise eş zamansızdır.
- Nesnel ifade
- Kanıtla doğrulanabilen, kişisel görüşe dayanmayan ifade.
- Öznel ifade
- Kişisel yargı, duygu ve beğeniye dayanan, doğrulanması kişiden kişiye değişen ifade.
- Çıkarım
- Metinde doğrudan söylenmeyen sonucun, söylenenlerden mantıkla bulunması.
- Güvenilirlik
- Bir bilginin kaynağının belirli, yetkin, tutarlı ve başka kaynaklarla doğrulanabilir olması.
- Oltalama (phishing)
- Sahte e-posta ve bağlantılarla kişisel bilgi ya da şifre ele geçirme girişimi.
- Menzil teşkilatı
- Osmanlı'da belirli aralıklarla kurulan menzilhanelerde at değiştirerek haber ve fermanları ulaştıran haberleşme sistemi.
Örnek soru
Bir öğrenci, "E-posta Nasıl Yazılır?" başlıklı videoyu izlemeye başlamadan önce defterine "Resmî bir e-postanın bölümlerini öğrenmek istiyorum." yazıyor.
Öğrencinin bu davranışı dinleme/izleme sürecinin hangi aşamasına ve hangi kazanıma örnektir?
- Sonrası; metni kendi cümleleriyle özetleme
- Öncesi; dinleme/izleme amacını belirleme
- Sırasında; bağlamdan sözcük anlamı çıkarma
- Sonrası; metne yönelik geri bildirim verme
- Sırasında; konuşmacıyı kesmeden izleme
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Öğrenci videoyu henüz izlemeye başlamamıştır; bu nedenle davranış sürecin öncesine aittir (A, C, D ve E şıklarındaki "sonrası" ya da "sırasında" aşamaları elenir).
2. "Ne öğrenmek istiyorum?" sorusunun cevabını yazmak, dinleme/izleme amacını belirlemektir.
3. Amaç, seçilecek yöntem ve stratejiyi (örneğin adım adım not alma) belirlediği için sürecin ilk işlemidir.
Doğru cevap: B. En güçlü çeldirici E şıkkıdır; konuşmacıyı kesmeme kuralı yalnızca izleme sürerken uygulanır, oysa burada izleme henüz başlamamıştır.