11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 3. Ünite: Yaşamın İzinde
Roman ve Yazarın Yaşamı
Bir romanı okurken sık sık şunu merak ederiz: "Bunları yazar mı yaşadı?" Bu soru hem çok yerinde hem de tehlikelidir; çünkü roman, yaşantıdan beslenir ama yaşantının kendisi değildir. Bu konuda bir romanı tam metin olarak çözümlerken yazarın yaşamının, dünya görüşünün ve izlenimlerinin esere nasıl yansıdığını kanıtlarla göstermeyi, gerçek ile kurmacayı birbirinden ayırmayı ve yazar hakkında yaptığın araştırma bulgularını tahlilde doğru kullanmayı öğreneceksin.
Kazanımlar
- TDE.11.3.2.1. Romanı okumadan önce okuma amacını belirler; başlık, kapak ve yazar adından hareketle metnin içeriği ve yazılış amacı hakkında tahminde bulunur.
- TDE.11.3.2.1. Tam metin bir roman için uygun okuma yöntemi ve stratejisi seçer, seçtiği stratejiyle okumayı sürdürür.
- TDE.11.3.2.2. Romandaki bilgiler ile yazarın yaşamı, çevresi ve dönemi hakkındaki ön bilgilerini ilişkilendirir; bilinmeyen sözcüğün ve ifadenin anlamını bağlamdan belirler.
- TDE.11.3.2.2. Romandaki gerçek ile kurgu arasındaki farkı, öznel ile nesnel ifadeyi ayırt eder; yazara dair bilgilerin güvenilir olup olmadığını belirler.
- TDE.11.3.2.2. Yazarın metni yazma amacını, romanın konu, tema, ana düşünce ve yardımcı düşüncelerini belirler; metni özetler ve geri bildirim sunar.
- TDE.11.3.2.3. Romandaki kişilerin, mekânın, zamanın ve anlatıcının özelliklerini inceler; yazarın söz varlığı ve üslup seçiminin nedenlerini ve sonuçlarını açıklar.
- TDE.11.3.2.3. Romanın içeriğini, yapı unsurlarını, dil ve anlatımını yazarın yaşamı, dünya görüşü ve yazıldığı dönemle ilişkilendirir.
- TDE.11.3.2.4. Romanı kendi belirlediği ölçütlere göre değerlendirir; kahramanın davranışlarını anlamlandırır, yazarın amacıyla kendi düşünceleri arasındaki benzerlik ve farkları gerekçelendirir.
Konu anlatımı
1. Okumadan Önce: Amaç, Tahmin ve Okuma Stratejisi
2. Yazar, Anlatıcı ve Kahraman: Üç Ayrı Varlık
3. Yaşamdan Esere: Üç İz Kaynağı
4. Gerçek ve Kurmaca: Ayırt Etme Ölçütleri
5. Yazar Hakkında Araştırma Yapmak ve Bulguları Kullanmak
6. Söz Varlığı ve Üslup
7. Dönem, Toplum ve Değerler
8. Karşılaştırma: Yaşam İzi Taşıyan Roman Türleri
9. Çözümlü Örnekler
10. Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
11. Özet ve Bağlantılar
Anahtar terimler
- Roman
- Gerçek ya da gerçeğe benzer olayları, kişiler, zaman ve mekân çerçevesinde geniş bir kurguyla anlatan uzun nesir türü.
- Kurmaca
- Yazarın hayal gücüyle oluşturduğu, gerçek dünyada karşılığı bulunması gerekmeyen olay, kişi ve mekânların bütünü.
- Gerçek
- Belge, tanık ya da güvenilir kaynak yoluyla doğrulanabilen bilgi.
- Yaşam öyküsü (biyografi)
- Bir kişinin hayatını, doğrulanabilir bilgilere dayanarak anlatan metin.
- Anlatıcı
- Romanı okura aktaran, yazarın kurguladığı ses; yazarla aynı kişi değildir.
- Otobiyografik roman
- Yazarın kendi yaşantısını kurmaca bir kalıba dökerek anlattığı roman.
- Nesnellik
- Kişiden kişiye değişmeyen, doğrulanabilir ve ölçülebilir olma niteliği.
- Öznellik
- Kişisel duygu, beğeni ve yargıya dayanan, kişiden kişiye değişebilen yaklaşım.
- Söz varlığı
- Bir yazarın ya da metnin kullandığı sözcük ve söz öbeklerinin bütünü.
- Üslup (biçem)
- Yazarın dili ve anlatımı kendine özgü biçimde seçip düzenlemesi.
Örnek soru
Bir öğrenci, yazarını bildiği bir romana başlamadan önce kapağına, başlığına ve yazar adına bakıyor; "Bu yazar öğretmenlik yapmış, roman muhtemelen bir okul ve öğrenci hikâyesi olacak" diye düşünüyor.
Öğrencinin bu davranışı aşağıdaki okuma basamaklarından hangisine karşılık gelir?
- Okuduğu metni kendi cümleleriyle özetleme
- Metindeki gerçek ile kurguyu birbirinden ayırma
- Okuma öncesinde başlık, kapak ve yazar bilgisinden tahmin yürütme
- Metindeki söz sanatlarını belirleme
- Metne yönelik geri bildirim sunma
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Öğrenci henüz okumaya başlamamıştır; elindeki ipuçları kapak, başlık ve yazar adıdır.
2. Bu ipuçlarından metnin içeriği hakkında bir iddia ortaya koyması, okuma öncesi tahmin basamağıdır.
3. A, D ve E okuma sırasında ya da sonrasında yapılan işlemlerdir; B ise metnin içeriğine girmeyi gerektirir.
4. En güçlü çeldirici B'dir; ancak gerçek-kurgu ayrımı için metni okumuş olmak gerekir.
Doğru cevap C'dir. Tahmin, okurken metinle karşılaştırılarak doğrulanır ya da düzeltilir.