11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 1. Ünite: Bir Diyeceğim Var!
Sözlü İletişim Engelleri Canlandırması
Günde kaç kez "Ne dedin?", "Öyle demek istemedim!" ya da "Beni hiç dinlemiyorsun!" cümlelerini duyuyoruz? Bu cümleler, sözlü iletişimin her zaman sandığımız kadar kolay yürümediğini gösterir. Bu konuda sözlü iletişim engellerini tanıyacak, nedenlerini, sonuçlarını ve çözümlerini farklı bakış açılarından yansıtan bir canlandırma (drama) konuşması planlayacak, sergileyecek ve kendi performansını değerlendireceksin.
Kazanımlar
- TDE.11.1.3.1. Günlük yaşamda karşılaştığı iletişim engellerini konu alan konuşmasının amacını, türünü (hazırlıklı ya da hazırlıksız), süresini ve hedef kitlesini belirler; konuşmasında engelleri ortadan kaldıran bir strateji kurar.
- TDE.11.1.3.2. Fiziksel, duygusal, dilsel, dinleme, kültürel ve önyargıdan doğan engelleri neden, sonuç ve çözüm bakımından ayırt eder; bu üçlüyü yansıtan canlandırma içeriği oluşturur.
- TDE.11.1.3.2. Dilin kullanım alanına (özel, mesleki, kamusal, eğitim) göre konuşmanın içeriğini belirler; hedef kitleyi tahmin ederek giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini tasarlar.
- TDE.11.1.3.2. Konuşma planında dil işlevlerini, beden dilini, diksiyonu ve görsel ya da işitsel ögeleri önceden kararlaştırır; plan taslağını sunar ve geri bildirimle düzeltir.
- TDE.11.1.3.3. Konuşmasına dikkat çekici bir girişle başlar, düşünceyi geliştirme yollarını, bağdaşıklık ögelerini ve hedef kitleye uygun söz varlığını kullanarak ana düşünceyi sürdürür.
- TDE.11.1.3.3. Beden dilini, mekânı ve zamanı etkin kullanır; dinleyiciyle etkileşim kurar; toplumsal hassasiyet doğurabilecek ögelerden kaçınır ve olumlu tutum ile değerleri vurgular.
- TDE.11.1.3.4. Konuşmasını içerik, dil ve anlatım bakımından kendisi ve paydaşları açısından değerlendirir; geri bildirimlere dayanarak yeni hedefler belirler.
Konu anlatımı
1. Bağlam: Neden Bir Diyeceğimiz Var, Neden Anlatamıyoruz?
2. İletişim Ögeleri ve Engelin Doğduğu Yer
3. Altı Temel Engel Türü
4. Neden, Sonuç ve Çözüm: Üçlüyü Birlikte Kurmak
5. Karşılaştırma Tablosu: Engel, Neden, Sonuç, Çözüm
6. Konuşmayı Planlamak: Amaç, Hedef Kitle ve Kullanım Alanı
7. Canlandırmayı Sahnelemek: Beden Dili, Ses ve Görsel Ögeler
8. Kaynak İnceleme: Kısa Bir Diyalog Üzerinde Okuma
9. Sık Karıştırılanlar
Anahtar terimler
- İletişim engeli
- Gönderici ile alıcı arasındaki ileti akışını bozan, iletinin eksik, yanlış ya da hiç ulaşmamasına yol açan her türlü etken.
- Canlandırma (drama)
- Bir durumun ya da sorunun rollere girilerek sahnelenmesi; sorunu görünür kılma ve farklı bakış açılarını deneyimleme yöntemi.
- Dönüt (geri bildirim)
- Alıcının iletiye verdiği tepki; göndericinin iletinin ulaşıp ulaşmadığını anlamasını sağlar.
- Fiziksel engel
- Gürültü, uzaklık ya da araç sorunu gibi ortam ve kanal kaynaklı iletişim engeli.
- Duygusal (psikolojik) engel
- Öfke, kaygı, üzüntü ve utangaçlık gibi iç durumların iletiyi çarpıtması ya da kapatması.
- Dilsel engel
- Terim, belirsiz ifade ya da ortak olmayan söz varlığından doğan anlaşılmama durumu.
- Etkin dinleme
- Konuşanı sözünü kesmeden, göz teması kurarak dinleme ve anlaşılanı özetleyerek doğrulama becerisi.
- Ben dili
- Karşıdakini suçlamadan, kendi duygusunu ve isteğini sorumluluk alarak ifade eden konuşma biçimi.
- Önyargı
- İletiyi içeriğine göre değil, göndericinin yaşı, statüsü ya da kimliği gibi özelliklerine göre değerlendirme eğilimi.
- Hazırlıklı konuşma
- Bilgi toplanıp plan yapılarak sunulan, önceden düzenlenmiş konuşma; hazırlıksız konuşmada ise yalnızca hızlıca not alınır.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi iletişim engeli ile iletişimsizlik arasındaki farkı doğru biçimde ifade eder?
- İkisi aynı kavramdır; yalnızca farklı adlarla anılır.
- Engelde iletişim hiç kurulmaz, iletişimsizlikte ileti bozularak ulaşır.
- Engelde iletişim sürer ama ileti eksik ya da yanlış ulaşır; iletişimsizlikte iletişim hiç kurulmaz.
- Engeller yalnızca alıcıdan, iletişimsizlik yalnızca göndericiden kaynaklanır.
- Engel yalnızca yazılı iletişimde, iletişimsizlik yalnızca sözlü iletişimde görülür.
Doğru cevap: C
Çözüm
1. İletişim engeli, iletişim süreci devam ederken ileti akışını bozan etkendir; ileti eksik, yanlış ya da geç ulaşabilir.
2. İletişimsizlik ise iletişimin hiç kurulmamasıdır; örneğin küsüp konuşmamak engelin sonucu olabilir ama engelin kendisi değildir.
3. Bu nedenle doğru ifade C'dir.
4. En güçlü çeldirici B'dir: kavramların yerini karıştırmıştır. D ve E ise engelin kaynağını ya da türünü sınırlayarak yanlış genelleme yapar.