11. Sınıf Felsefe · 1. Ünite: Çevre Sorunları ve Felsefe
Çevre Etiği: İnsan, Canlı ve Çevre Merkezci Yaklaşımlar
Çevre etiği, "Ahlaki olarak kimi ya da neyi gözetmeliyiz?" sorusunu doğaya taşır. Bu konuda insan–doğa ilişkisinin tarih içindeki değişimine dair argümanları çözümler, insan merkezli, canlı merkezli ve çevre merkezli etiğin özelliklerini, güçlü ve zayıf yanlarını karşılaştırır ve güncel bir çevre sorununu bu yaklaşımlarla değerlendirip kendi görüşünü gerekçelendirirsin.
Kazanımlar
- FEL.11.1.2.a. İnsan–doğa ilişkisinin değişimine dair felsefi argümanları öncül ve sonuç olarak çözümler.
- FEL.11.1.2.b. Çevre sorunlarıyla ilgili, insan merkezli, canlı merkezli ve çevre merkezli etik yaklaşımlardan yararlanarak görüş ve argüman oluşturur.
- İnsan merkezli, canlı merkezli ve çevre merkezli etiğin ayırt edici özelliklerini ve temsilcilerini belirtir.
- Üç yaklaşımın güçlü ve zayıf yanlarını gerekçeleriyle karşılaştırır.
- Güncel bir çevre sorununu paydaşlarının çıkarları açısından çözümler ve her yaklaşımın hükmünü belirler.
Konu anlatımı
Bağlam: İnsan–Doğa İlişkisi Nasıl Değişti?
Üç Yaklaşım: Kim Ahlaki Olarak Değerlidir?
İnsan Merkezli Etik
Canlı Merkezli Etik
Çevre Merkezli Etik
Güncel Bir Çevre Sorununu Değerlendirme Yöntemi
Argümanı Çözümleme ve Görüş Oluşturma
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Çevre etiği
- İnsanın doğaya, canlılara ve ekosistemlere karşı ahlaki ilişkisini ve sorumluluğunu inceleyen felsefe alanı.
- İnsan merkezli etik
- İçsel değeri yalnızca insana tanıyan, doğayı araçsal değerde gören yaklaşım.
- Canlı merkezli etik
- Ahlaki değeri hayvanlara veya tüm canlılara genişleten yaklaşım.
- Çevre merkezli etik
- Ekosistemleri, türleri ve doğal bütünü ahlaki olarak değerli gören yaklaşım.
- İçsel değer
- Bir şeyin yararından bağımsız, kendi başına taşıdığı değer.
- Araçsal değer
- Bir şeyin başka bir amaca hizmet ettiği ölçüde taşıdığı değer.
- Türcülük
- Bir varlığa yalnızca türü nedeniyle daha az ahlaki ağırlık vermek.
- Toprak etiği
- Aldo Leopold'un ahlaki topluluğu toprak, su, bitki ve hayvanları kapsayacak biçimde genişleten görüşü.
- Derin ekoloji
- Arne Næss'in bütün doğal varlıkların kendi içsel değerini savunan akımı.
- Paydaş çözümlemesi
- Bir kararın hangi canlıları, insanları ve doğal varlıkları nasıl etkilediğini sistematik biçimde belirleme yöntemi.
Örnek soru
Aşağıdaki görüşlerden hangisi insan merkezli çevre etiğine örnektir?
- Her canlı, kendi iyiliğine yönelmiş olduğu için saygıyı hak eder.
- Bir ekosistemin bütünlüğü, insana yararından bağımsız olarak korunmalıdır.
- Orman, içme suyumuzu ve havamızı sağladığı için korunmalıdır.
- Acı çekebilen her varlığın çıkarı eşit gözetilmelidir.
- Bir nehir, yaşayan bir sistem olduğu için kendi başına değerlidir.
Doğru cevap: C
Çözüm
1. İnsan merkezli etikte içsel değer yalnızca insandadır; doğa insana yarar sağladığı ölçüde değerlidir.
2. C şıkkında ormanın korunma gerekçesi insana sağladığı su ve havadır.
3. A ve D canlı merkezli, B ve E çevre merkezli gerekçelerdir.
Doğru cevap C.