11. Sınıf Felsefe · 2. Ünite: Teknoloji ve Hayat
Robotlar ve Ahlaki Eylemin İmkânı
Bakım robotu yaşlı bir hastaya ilacını veriyor, sürücüsüz araç yayaya yol veriyor, fabrikada bir robot kol insan yerine çalışıyor. Bu makineler doğru davrandığında "ahlaklı" mıdır, yanlış davrandığında "suçlu" mudur? Konuya 12. yüzyılın büyük mühendisi Cezeri'nin otomatlarından başlayıp günümüz robotlarına geleceğiz. Ahlaki eylemin koşullarını (bilinç, niyet, özgür seçim, sorumluluk) öğrenecek, "robotlar ahlaklı davranabilir mi?" sorusuna verilen farklı cevapları karşılaştıracak ve kendi görüşünü gerekçelendiren kısa bir felsefi metin yazacaksın.
Kazanımlar
- FEL.11.2.1.a. Cezeri'nin otomatlarından hareketle robot teknolojisinin kavramsal ve tarihsel arka planını açıklar; ahlaki eylem için gereken koşulları belirtir.
- FEL.11.2.1.b. Robot teknolojisinin insan hayatına etkilerini (iş, bakım, güvenlik, sorumluluk) günlük örneklerle ilişkilendirerek değerlendirir.
- FEL.11.2.2.a. "Robotlar ahlaklı davranabilir mi?" sorusuna yönelik evet, hayır ve orta yol görüşlerinin argümanlarını çözümler.
- FEL.11.2.2.b. Farklı yaklaşımları aynı vakaya uygulayarak hangi yaklaşımın hangi sonuca ve gerekçeye vardığını belirler; kendi görüşünü tutarlı bir argümanla savunur.
- FEL.11.2.2.c. Teknoloji ve felsefe ilişkisi üzerine tez, gerekçe, örnek ve karşı görüşe cevabı içeren kısa bir felsefi metin yazar.
Konu anlatımı
Cezeri ve Otomatlar: Robotun Tarihsel Kökleri
Robot Teknolojisinin İnsan Hayatına Etkileri
Ahlaki Eylem Nedir? Ahlaki Fail ve Koşulları
Robotlar Ahlaklı Davranabilir mi? Üç Görüş
Sorumluluk Sorusu: Kim Hesap Verecek?
Zenginleştirme: Çin Odası ve "Makine Düşünebilir mi?"
Felsefi Metin Yazma: Teknoloji ve Felsefe
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Cezeri
- 12. yüzyılda yaşamış, mekanik aygıtlar ve otomatlar tasarlayan mühendis; eseri "Kitâb fî Ma'rifet el-Hiyel el-Hendesiyye".
- Otomat
- Önceden belirlenmiş mekanik düzenle kendi kendine işleyen düzenek.
- Robot
- Algılayıcı, yazılım ve eyleyiciyle çevresiyle etkileşen programlanabilir makine.
- Ahlaki eylem
- İyi ya da kötü diye değerlendirilebilen, sorumluluk yüklenebilen eylem.
- Ahlaki fail
- Bilerek ve isteyerek eylemde bulunan, sonuçlarından sorumlu tutulabilen varlık.
- Ahlaki hasta
- Ahlaki olarak gözetilmesi gereken ama sorumlu tutulamayan varlık.
- İşlevselci yaklaşım
- Bir sistemin ne olduğunu iç yapısından çok ne yaptığına, işlevine bakarak değerlendiren yaklaşım.
- Sorumluluk boşluğu
- Otonom bir sistem zarar verdiğinde kimin hesap vereceğinin belirsizleşmesi.
- Çin odası
- Searle'ün, simgeleri kurala göre işlemenin anlamayı garanti etmediğini göstermek için önerdiği düşünce deneyi (zenginleştirme).
- Cahit Arf
- 1959'da makinelerin düşünüp düşünemeyeceği üzerine konferans veren Türk matematikçi (zenginleştirme).
Örnek soru
12. yüzyılda yaşamış mühendis İsmail el-Cezeri, aşağıdaki eserlerden hangisiyle tanınır?
- Şifa (Kitâbü'ş-Şifâ)
- Mekanik aygıtların bilgisi hakkında kitap (Kitâb fî Ma'rifet el-Hiyel el-Hendesiyye)
- Kanun fi't-Tıb
- Mukaddime
- Optik (Kitâbü'l-Menâzır)
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Cezeri, 1206'da tamamladığı Kitâb fî Ma'rifet el-Hiyel el-Hendesiyye adlı eserinde su saatleri, otomatlar ve mekanik düzenekleri anlatır.
2. Şifa ve Kanun İbn Sina'ya, Mukaddime İbn Haldun'a, Optik İbn el-Heysem'e aittir.
Doğru cevap B. En güçlü çeldirici E'dir: Optik de bir teknik-bilimsel eserdir ama ışık ve görmeyle ilgilidir, mekanik düzeneklerle değil.