11. Sınıf Felsefe · 2. Ünite: Teknoloji ve Hayat
Teknoloji ve İnsan Hayatı: Felsefi Sorular
Sabah telefonunun alarmıyla uyanıyor, haritayla yol buluyor, mesajla arkadaşına ulaşıyor, kartla ödeme yapıyorsun. Teknoloji hayatımızın o kadar içinde ki ona çoğu zaman soru sormuyoruz. Felsefe tam burada başlar: teknoloji bize ne yapıyor, biz teknolojiyle ne yapıyoruz? Bu konuda teknolojiyle ilgili felsefi soruları bilimsel ve günlük sorulardan ayırmayı, bu soruları zaman ve mekân algısı, üretim-tüketim, bağımlılık, afet ve salgın gibi hayat alanlarıyla ilişkilendirmeyi ve taraftarlık ile karşıtlık görüşlerini değerlendirmeyi öğreneceksin.
Kazanımlar
- FEL.11.2.1.a. Teknolojiyle ilgili bir sorunun felsefi, bilimsel-olgusal ya da günlük soru olduğunu özelliklerine bakarak belirler ve tekhne, teknik, teknoloji kavramlarını açıklar.
- FEL.11.2.1.a. Teknolojinin zaman ve mekân algısı, üretim-tüketim ilişkisi ve bağımlılık gibi başlıklarda doğurduğu felsefi soruları açıklar.
- FEL.11.2.1.b. İletişim, sanayi ve finans teknolojilerinin üretim-tüketim ilişkisindeki etkilerini somut örneklerle değerlendirir.
- FEL.11.2.1.b. Afet ve salgın süreçlerinde teknolojinin sağladığı olanakları ve doğurduğu felsefi soruları hayatla ilişkilendirerek değerlendirir.
- FEL.11.2.1.b. Teknoloji taraftarlığı ile teknoloji karşıtlığı görüşlerinin dayanaklarını karşılaştırır ve bir ifadenin bu eksende nerede durduğunu gerekçelendirir.
Konu anlatımı
Tekhne'den Teknolojiye: Kavramlar
Teknolojiyle İlgili Felsefi Soru Nasıl Sorulur?
Zaman ve Mekân Algısı
Üretim ve Tüketim: İletişim, Sanayi ve Finans Teknolojileri
Teknoloji Bağımlılığı
Afet ve Salgın Süreçlerinde Teknoloji
Teknoloji Taraftarlığı ve Teknoloji Karşıtlığı
Metin İncelemesi: Argümanı Bul
Sık Karıştırılanlar ve Zenginleştirme
Anahtar terimler
- Tekhne
- Antik Yunancada bir şeyi bilerek, yöntemini kavrayarak yapma becerisi; sanat ve ustalık.
- Teknik
- Bir amaca ulaşmak için izlenen yol ve araç kullanma biçimi.
- Teknoloji
- Bilimsel bilgiye dayanarak araç, yöntem ve süreçler üreten, bunları sistemli ve yaygın biçimde kullanan bütün.
- Teknoloji taraftarlığı
- Teknolojiyi ilerlemenin ve insan olanaklarını genişletmenin başlıca yolu sayan, sorunların da teknolojiyle çözülebileceğini savunan tutum.
- Teknoloji karşıtlığı
- Teknolojinin insanı ve doğayı araçlaştırdığını, kayıplarının kazançlarından ağır bastığını savunarak sınırlama ya da vazgeçme öneren tutum.
- Nötr araç görüşü
- Teknolojinin kendi başına ne iyi ne kötü olduğunu, sonucu kullanana bağlı olduğunu savunan görüş.
- Zaman ve mekân algısı
- Teknolojinin etkisiyle uzaklık, yakınlık, hız ve bekleme gibi deneyimlerimizin değişmesi.
- Teknoloji bağımlılığı
- Bir teknolojik aracı bırakamama ya da onsuz kendini eksik hissetme durumu; felsefede özgürlük ve sorumluluk bağlamında tartışılır.
- Teknopoli
- Neil Postman'ın, kültürün değerlerini teknolojiye teslim ettiği toplum biçimi için kullandığı kavram (zenginleştirme).
Örnek soru
Antik Yunancada "tekhne" sözcüğü, aşağıdakilerden hangisini anlatır?
- Bir şeyi nasıl yapacağını bilerek yapma becerisini, sanat ve ustalığı
- Doğanın kendiliğinden işleyen düzenini
- Yalnızca makineler ve karmaşık aletleri
- Evrenin ilk ve değişmez ilkesini
- Bilimsel deneyin sonuçlarını yorumlama yöntemini
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Tekhne, bir şeyi yöntemini ve nedenini bilerek yapma becerisidir; çömlekçinin, doktorun, gemi yapımcısının bilgisi buna örnektir.
2. Doğanın kendiliğinden işleyişi için Yunanlar başka bir sözcük (physis) kullanır; yani B şıkkı tekhnenin karşıtıdır.
3. Tekhne makine ile sınırlı değildir, "teknoloji" ise tekhne ile logos sözcüklerinin birleşiminden doğmuştur.
Doğru cevap A. En güçlü çeldirici C'dir: tekhneyi yalnızca makineyle sınırlamak, kavramın sanat ve beceri boyutunu unutmaktır.