11. Sınıf Felsefe · 2. Ünite: Teknoloji ve Hayat
Teknoloji ve Ontolojik Problemler: Anlam Kaybı ve Yabancılaşma
Filtrelenmiş fotoğraflara bakıp gerçeği hatırlamakta zorlandığın, her şeyin ölçülüp puanlandığı, sürekli çevrim içi olup yine de yalnız hissettiğin anlar oldu mu? Teknoloji yalnız hayatı kolaylaştırmaz; "gerçek nedir?", "insan kimdir?", "bir şeyin anlamı nedir?" gibi ontolojik soruların cevabını da etkiler. Bu konuda ontolojik anlam kaybı ve yabancılaşma kavramlarını, Heidegger, Marcel ve Baudrillard'ın yaklaşımlarını öğrenecek, bu yaklaşımları karşılaştıracak ve teknolojinin geleceği şekillendirmesiyle ilgili argümanları çözümleyip kendi argümanını kuracaksın.
Kazanımlar
- FEL.11.2.1.a. Ontolojik anlam kaybı ve yabancılaşma kavramlarını teknoloji bağlamında açıklar.
- FEL.11.2.1.b. Heidegger, Marcel ve Baudrillard'ın teknolojiye ilişkin ontolojik yaklaşımlarını günlük hayattan örneklerle ilişkilendirerek değerlendirir.
- FEL.11.2.2.a. Teknolojinin geleceği şekillendirmesine dair felsefi argümanların öncül, gerekçe ve sonucunu çözümler.
- FEL.11.2.2.b. Üç filozofun görüşlerini ölçütlere göre karşılaştırır ve düşünce deneyi üzerinden kendi görüşünü tutarlı bir argümanla ortaya koyar.
- FEL.11.2.2.c. Teknoloji ve yabancılaşma konusunda, görüşünü gerekçeleyen kısa bir felsefi metin yazma becerisini gösterir.
Konu anlatımı
Ontolojik Problem Nedir? Anlam Kaybı ve Yabancılaşma
Martin Heidegger: Teknik, Açığa Çıkarma ve Dayatma
Gabriel Marcel: Sahip Olmak, Olmak ve Gizem
Jean Baudrillard: Simülasyon ve Hipergerçeklik
Üç Yaklaşımın Karşılaştırması
Teknolojinin Geleceği Şekillendirmesi: Argümanları Çözümlemek
Felsefi Metin Yazma: Kısa Bir Rehber
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Ontolojik anlam kaybı
- Dünyanın ve insanın kendi varlığının anlamını, her şeyi araç ya da ölçülebilir veri olarak görmeye başlayınca yitirme durumu.
- Yabancılaşma
- İnsanın yaptığı işe, ürettiği şeye, başkalarına ve kendisine yabancı kalması.
- Gestell (dayatma/çerçeve)
- Heidegger'e göre modern tekniğin, her şeyi kullanılabilir stok olarak gösteren açığa çıkarma biçimi.
- Stok (Bestand)
- Heidegger'in, modern teknik bakışta varlıkların hazırda bekleyen kaynak olarak görünme durumu için kullandığı kavram.
- Sahip olmak ve olmak
- Marcel'in, şeyleri kullanılan nesne olarak görmek ile ayrılamaz varoluşsal deneyim arasındaki ayrımı.
- Problem ve gizem
- Marcel'e göre problem dışarıdan çözülebilir sorun, gizem ise içinde yer aldığımız ve ayrılamadığımız durumdur.
- Simülakr
- Baudrillard'a göre aslı olmayan bir şeyin kopyası; gerçeğe dayanmayan imge.
- Simülasyon
- Gerçeğin yerine geçen, gerçekmiş gibi işleyen model ve imgelerin üretilmesi.
- Hipergerçeklik
- İmgenin gerçekten daha gerçek göründüğü, gerçek ile imgenin ayırt edilemediği durum.
- Deneyim makinesi
- Robert Nozick'in, istenen her yaşantıyı gerçekmiş gibi yaşatan makine ile gerçeğin değerini sorguladığı düşünce deneyi.
Örnek soru
Teknoloji bağlamında "ontolojik anlam kaybı" ifadesi, aşağıdakilerden hangisini anlatır?
- Teknolojik araçlar hakkında yeterli bilgi ve beceriye sahip olunmaması
- Her şeyi araç ya da ölçülebilir veri olarak görünce dünyanın ve kendi varlığımızın anlamını yitirme duygusu
- Elektronik cihazların kullanım süresinin zamanla azalması
- İşsizlik oranlarının otomasyon yüzünden artması
- Dilin yazım kurallarının sadeleşmesi
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Ontoloji varlığı inceler; ontolojik anlam kaybı, varlıkların ve insanın anlamının araçsallaşma ya da veriye indirgenme yüzünden silikleşmesidir.
2. A bilgi eksikliğidir (epistemolojik), C teknik bir arızadır, D ekonomik bir sorundur, E dil değişimidir.
Doğru cevap B. En güçlü çeldirici D'dir: teknoloji işsizlik doğurabilir ama bu ekonomik bir sorundur, varlığın anlamıyla ilgili değildir.