11. Sınıf Felsefe · 5. Ünite: Hayatın Anlamı
Varoluşçuluk: Kaynakları, Özellikleri ve Eleştirileri
Varoluşçuluk, 19. yüzyılın ortasından 20. yüzyılın ikinci yarısına uzanan, "ben nasıl yaşamalıyım ve hayatım ne anlama geliyor?" sorusunu merkeze alan felsefi bir akımdır. Bu konuda akımı doğuran felsefi, toplumsal, bilimsel-teknolojik ve politik gelişmeleri, karakteristik özelliklerini ve ona yöneltilen eleştirileri öğreneceksin. Ardından günümüzde varoluşsal kaygıyı artıran etkenleri kendi hayatınla ilişkilendirip bir eleştiriye karşı gerekçeli yanıt kurabileceksin.
Kazanımlar
- FEL.11.5.1.a. Varoluşçuluğun hayatın anlamına ilişkin hangi felsefi soru ve problemlere yanıt aradığını açıklar.
- FEL.11.5.1.b. Günümüzde varoluşsal kaygıyı artıran etkenleri kendi yaşantısıyla ilişkilendirerek değerlendirir.
- FEL.11.5.2.a. Varoluşçuluğa kaynaklık eden felsefi, toplumsal, bilimsel-teknolojik ve politik gelişmeleri sınıflandırır ve etkilerini çözümler.
- FEL.11.5.2.a. Varoluşçuluğun karakteristik özelliklerini (birey, özgürlük, sorumluluk, kaygı, otantiklik) ve dindar-ateist kollarını karşılaştırır.
- FEL.11.5.2.b. Varoluşçuluğa yöneltilen eleştirileri ve varoluşçu karşılıkları argüman olarak çözümler; bir eleştiriye gerekçeli yanıt kurar.
- FEL.11.5.2.c. Varoluşçuluğun hayatın anlamına katkısı ve sınırları üzerine kısa bir felsefi metin yazar.
Konu anlatımı
Bir Akım Neden Doğar?
Felsefi Kaynaklar
Toplumsal, Bilimsel-Teknolojik ve Politik Kaynaklar
Varoluşçuluğun Karakteristik Özellikleri
Varoluşçuluğa Yöneltilen Eleştiriler
Günümüzde Varoluşsal Kaygıyı Artıran Etkenler
Sık Yapılan Yanlışlar ve Özet
Anahtar terimler
- Varoluşçuluk
- Somut bireyin varoluşunu, özgürlüğünü, sorumluluğunu, kaygısını ve ölümünü felsefenin merkezine alan 19.-20. yüzyıl akımı.
- Varoluş özden önce gelir
- Sartre'ın formülü: insan önce vardır, sonra seçimleriyle ne olduğunu belirler; doğuştan belirli bir özü yoktur.
- Fenomenoloji
- Yaşantının nasıl göründüğünü betimleyen Husserl yöntemi; Heidegger bunu insanın varoluşunu incelemek için kullanmıştır.
- Kitle toplumu
- Birey ve kalabalık arasında tekdüzeleşmenin arttığı, yabancılaşmayı besleyen sanayi sonrası toplum yapısı.
- Otantiklik
- Başkalarının hazır beklentilerine uymak yerine kendi seçimi ve sorumluluğuyla yaşama.
- Dindar varoluşçuluk
- Kierkegaard gibi, bireyin Tanrı karşısında kendi olmasını vurgulayan kol.
- Ateist varoluşçuluk
- Sartre gibi, Tanrı'nın olmadığı bir dünyada insanın anlamı kendisinin yaratması gerektiğini söyleyen kol.
- Göreceleşme eleştirisi
- Dış ahlak ölçütü yoksa her seçimin eşit derecede haklı sayılacağı savı.
- Mutlak özgürlük eleştirisi
- Toplumsal ve ekonomik koşulların özgürlüğü sınırlandırdığını savunan itiraz.
- Varoluşsal kaygı
- Belirli bir nesnesi olmayan, varlığımızın belirsizliğinden ve sonluluğundan doğan tedirginlik; klinik kaygı bozukluğundan farklıdır.
Örnek soru
Kierkegaard'ın, bireyi büyük bir sistemin parçası sayan felsefelere itiraz etmesi, varoluşçuluğun hangi tür kaynağına örnektir?
- Bilimsel-teknolojik kaynağa
- Politik kaynağa
- Toplumsal kaynağa
- Ekonomik kaynağa
- Felsefi kaynağa
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Kierkegaard'ın itirazı Hegel tarzı sistem felsefelerine yöneliktir; bu bir felsefi gelişmedir.
2. Bilimsel-teknolojik (Darwin, atom bombası), politik (savaşlar, totalitarizm) ve toplumsal (kitle toplumu) kaynaklar farklı olaylara dayanır.
3. Ekonomik kaynak programdaki kaynak sınıflaması içinde ayrıca yer almaz.
Doğru cevap: E. Kierkegaard, Nietzsche ve fenomenoloji varoluşçuluğun felsefi kaynaklarıdır.