11. Sınıf Tarih · 2. Ünite: Dönüşüm Sürecinde Osmanlı (1789-1908)

Fransız İhtilali ve Devlet-Toplum Hayatına Etkileri

1789'da Paris'te patlak veren ihtilal, yalnızca bir kralın devrilmesi değil; egemenliğin kaynağını krallardan millete taşıyan bir dönüm noktasıdır. Bu konuda ihtilali hazırlayan fikir ve olay zincirini (bilim devrimi, Aydınlanma, Amerikan Bağımsızlık Savaşı, mali kriz), ihtilalin ortaya koyduğu kavramları (özgürlük, eşitlik, adalet, milliyetçilik) ve bunların Fransa'dan Avrupa'ya, oradan çok uluslu Osmanlı Devleti'ne uzanan etkilerini neden-sonuç ilişkisi içinde yorumlarsın.

Kazanımlar

Konu anlatımı

  1. Bağlam: Neden 1789, neden Fransa?

  2. Fikir zemini: Bilim devrimi ve Aydınlanma

  3. Amerikan Bağımsızlık Savaşı: Fikirlerin ilk uygulaması

  4. Fransa'da eski düzen ve ihtilalin patlaması

  5. Neden-sonuç ağı: Kısa ve uzun vadeli etkenler

  6. Devlet ve toplum hayatında değişim: İhtilalin ortaya koyduğu ilkeler

  7. Yerel, bölgesel ve küresel etkiler

  8. Osmanlı Devleti'ne yansımalar

  9. Yeni ideolojiler: Anahtar kavramlar

  10. Kaynak incelemesi: İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi

  11. Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları

  12. Simülasyona köprü ve özet

Anahtar terimler

Mutlakiyet (mutlak monarşi)
Hükümdarın yasama, yürütme ve yargı yetkilerini tek başına kullandığı yönetim biçimi.
Aydınlanma
18. yüzyılda akıl, bilim ve özgürlük fikirlerine dayanan, yönetim ve toplum düzenini sorgulayan düşünce hareketi.
Kuvvetler ayrılığı
Yasama, yürütme ve yargının ayrı organlarca kullanılarak gücün sınırlandırılması ilkesi (Montesquieu).
Millî egemenlik
Yönetme yetkisinin kaynağının kral ya da Tanrı değil, millet olduğu ilkesi.
İhtilal
Var olan siyasi ve toplumsal düzenin köklü biçimde değiştiği, genellikle halk hareketiyle gelişen büyük dönüşüm.
Milliyetçilik
Aynı dil, tarih ve kültürü paylaşanların kendi devletlerini kurma ve kendilerini yönetme hakkını savunan akım.
Liberalizm
Bireysel özgürlükleri, hukuk devletini ve serbest piyasayı öne çıkaran düşünce sistemi.
Kapitalizm
Özel mülkiyet, sermaye birikimi ve piyasa rekabetine dayanan ekonomik düzen.
Sosyalizm
Toplumsal eşitliği, üretim ve gelirin daha adil dağıtılmasını amaçlayan akım.
Komünizm
Özel mülkiyetin kalktığı, sınıfsız toplum hedefleyen en radikal sosyalist görüş (Marx ve Engels).
Panslavizm
Tüm Slav halklarının Rusya önderliğinde birleşmesini amaçlayan, Osmanlı ve Avusturya'yı zayıflatan akım.
Azınlık
Bir devletin nüfusunda sayıca ya da hukuken farklı din, dil veya kökene sahip topluluk.

Örnek soru

Bir düşünür şöyle yazmıştır: "Güç, kötüye kullanılmaya eğilimlidir. Bunu önlemenin yolu, yasama, yürütme ve yargı yetkilerinin farklı organlara verilmesidir."
Bu görüşü savunan düşünür ve ortaya koyduğu ilke aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Rousseau – halkın yönetimi bir sözleşmeyle devretmesi
  2. Montesquieu – kuvvetler ayrılığı
  3. Voltaire – din ve düşünce özgürlüğü
  4. Diderot – bilginin ansiklopediyle yayılması
  5. Locke – yönetimin doğal haklara dayanması

Doğru cevap: B

Çözüm

1. Metinde üç yetkinin (yasama, yürütme, yargı) ayrılması gerektiği söyleniyor; bu, kuvvetler ayrılığı ilkesinin tanımıdır.
2. Bu ilke Montesquieu'nün *Kanunların Ruhu* adlı eseriyle özdeşleşmiştir ve sonraki anayasaların temelini oluşturmuştur.
3. Sonuç: B.
Rousseau halk egemenliği ve toplum sözleşmesini, Voltaire hoşgörü ve düşünce özgürlüğünü, Locke doğal hakları vurgular; bu görüşler ayrı fikirlerdir ve metindeki "yetkilerin ayrılması" ifadesine uymaz.

11. Sınıf Tarih: tüm konular