11. Sınıf Tarih · 1. Ünite: Değişen Dünyada Osmanlı (1683-1789)
Sanayi Devrimi ve Getirdiği Değişim
Sanayi Devrimi, 18. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere’de makineleşme ve fabrika üretimiyle başlayan, önce Avrupa’yı sonra dünyayı dönüştüren değişim sürecidir. Bu konuda Sanayi Devrimi’nin siyasi, sosyal ve ekonomik nedenlerini ve sonuçlarını (olumlu ve olumsuz yönleriyle) balık kılçığı diyagramı mantığıyla ilişkilendirir, çevre kirliliği ve Osmanlı’ya yansımaları dahil kendi ifadelerinle açıklarsın.
Kazanımlar
- TAR.11.1.4.a. Sanayi Devrimi’nin siyasi, sosyal ve ekonomik nedenlerini (tarım devrimi, enerji kaynakları, sömürgeler, sermaye, bilim ve siyasi istikrar) belirler.
- TAR.11.1.4.b. Sanayi Devrimi’nin siyasi, sosyal ve ekonomik sonuçlarını (kentleşme, işçi sınıfı, sömürgecilik, yeni düşünceler) belirler.
- TAR.11.1.4.c. Sanayi Devrimi’nin olumlu ve olumsuz sonuçlarını (üretim artışı, çocuk işçiliği, çevre kirliliği) kanıtlarıyla sorgular.
- TAR.11.1.4. Sanayi Devrimi’nin nedenlerini ve sonuçlarını bir balık kılçığı diyagramıyla düzenleyip kendi ifadeleriyle açıklar.
Konu anlatımı
Bağlam: elden fabrikaya
Nedenler: balık kılçığının “kemikleri”
Buluşlar ve kronoloji
Sonuçlar: ekonomik ve siyasi değişim
Sonuçlar: toplumsal değişim
Olumlu ve olumsuz sonuçlar: çevre kirliliği dahil
Sanayi Devrimi ve Osmanlı Devleti
Kaynak okuma: işçi ve fabrikatör
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Sanayi Devrimi
- 18. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere’de başlayan, el emeği yerine makine ve fabrika üretiminin geçtiği dönüşüm.
- Sanayileşme
- Üretimde makine ve fabrikanın ağırlık kazandığı, ekonomik yapının tarımdan sanayiye kaydığı uzun süreç.
- Fabrika sistemi
- İşçilerin makinelerle tek çatı altında, ücretle ve belirli saatlerde çalıştığı üretim düzeni.
- Çit hareketi
- İngiltere’de ortak toprakların çitlenerek özel mülke dönüştürülmesi; köylüleri kentlere yönlendirdi.
- Burjuvazi
- Fabrika, ticaret ve sermaye sahibi, kentli yeni egemen sınıf.
- İşçi sınıfı
- Fabrikalarda ücret karşılığı çalışan, üretim araçlarına sahip olmayan sınıf.
- Sömürgecilik
- Sanayi devletlerinin hammadde ve pazar için başka ülkeleri egemenlik altına alması.
- Balta Limanı Antlaşması
- 1838’de Osmanlı ile İngiltere arasında yapılan, düşük gümrük ve tekellerin kaldırılmasını içeren ticaret antlaşması.
Örnek soru
Sanayi Devrimi ilk olarak hangi ülkede ve hangi sektörde başlamıştır?
- İngiltere – pamuklu dokuma
- Fransa – demir-çelik
- Almanya – kimya
- ABD – otomotiv
- Osmanlı Devleti – tarım
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Sanayi Devrimi 18. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere’de başladı.
2. İlk makineleşme, uçan mekik, çok iğli makine ve mekanik dokuma tezgâhı gibi buluşlarla pamuklu dokumada gerçekleşti; sonra demir, madencilik ve ulaşıma yayıldı.
Doğru cevap: İngiltere – pamuklu dokuma. Diğer ülkelerin sanayileşmesi 19. yüzyılda gelişti; otomotiv ise 20. yüzyıla aittir.