11. Sınıf Tarih · 3. Ünite: Savaşlar Sarmalında Osmanlı (1908-1918)
Kitlesel Göçler ve Salgınlar (1908-1918)
Savaşlar yalnızca cephelerde değil, köylerde, limanlarda ve hastanelerde de yaşanır. 1908-1918 yıllarında Balkanlar'dan ve Doğu'dan Anadolu'ya büyük göç dalgaları geldi; kolera, tifüs ve sıtma gibi salgınlar orduyu ve halkı kırdı. Bu konuda göçlerin ve salgınların nedenlerini, etkilerini ve dönemin imkânlarını birinci ve ikinci el kaynaklarla inceleyecek, bugünkü göç ve salgınlarla karşılaştıracaksın.
Kazanımlar
- TAR.11.3.2. 1908-1918 yıllarında yaşanan kitlesel göçlerin ve salgınların nedenlerini ve yaşandığı dönemin koşullarını belirler.
- TAR.11.3.2. Göç ve salgınlara ilişkin birinci ve ikinci el kaynakları türlerine, yazarın konumuna ve güvenilirliğine göre inceler ve yorumlar.
- TAR.11.3.2. Göç ve salgınların Osmanlı ordusuna, halkına ve devlet yönetimine etkilerini kaynaklara dayanarak çözümler.
- TAR.11.3.2. Dönemin sağlık imkânlarının sınırlılığını belirleyerek günümüzdeki göç ve salgınlarla karşılaştırır.
- TAR.11.3.2. Konuyla ilgili çıkarımlarını kendi ifadeleriyle yansıtır ve kısa bir özgün ürün (poster, sunum, rapor) taslağı hazırlar.
Konu anlatımı
Bağlam: Savaş, Göç ve Salgın Birbirini Besler
Balkan Savaşları ve Rumeli'den Anadolu'ya Göç
I. Dünya Savaşı Yıllarında Göç ve Yer Değiştirme
Salgınlar: Kolera, Tifüs, Sıtma ve Grip
Göç ve Salgınların Etkileri
Kaynak İncelemesi: Birinci ve İkinci El Kaynaklar
Günümüzle Karşılaştırma
Özgün Ürün Hazırlama Rehberi
Sık Karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Göç
- İnsanların yaşadığı yerden başka bir yere yerleşmek amacıyla gitmesi.
- Muhacir
- Savaş ya da baskı yüzünden yurdunu terk edip Osmanlı sınırları içinde başka bir yere sığınan kişi.
- Salgın
- Bir hastalığın kısa sürede çok sayıda insana yayılması.
- Kolera
- Kirli su ve gıdayla bulaşan, şiddetli ishalle seyreden salgın hastalık.
- Tifüs
- Bit yoluyla bulaşan, ateşli ve öldürücü salgın hastalık (lekeli humma).
- Sıtma
- Sivrisinekle bulaşan, bataklık bölgelerde yaygın hastalık.
- Birincil kaynak
- Olayı yaşayanın ya da olay sırasında üretilen belge, fotoğraf ve anlatım.
- İkincil kaynak
- Olaydan sonra başka kaynaklara dayanarak yazılan çalışma.
- Karantina
- Hastalığın yayılmasını önlemek için kişi ya da mal hareketlerinin geçici olarak sınırlanması.
Örnek soru
Balkan Savaşları sırasında Selanik, Dedeağaç ve Edirne üzerinden İstanbul ve Anadolu'ya gelen, devletin iskân ettiği Müslüman ve Türk halka Osmanlı'da ne ad verilmiştir?
- Mübadil
- Mülteci
- Gönüllü
- Muhacir
- Reaya
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Muhacir, Osmanlı'da savaş ya da baskı yüzünden yurdunu terk edip devletin sınırları içinde başka bir yere sığınan göçmene verilen addır.
2. Mübadil, karşılıklı nüfus değişimine (örneğin Lozan'daki mübadeleye) katılan kişidir; mülteci ise bugünkü uluslararası hukukta başka devlete sığınanı ifade eder.
3. Reaya, Osmanlı'da vergi veren halk anlamındadır; gönüllü ise göçle ilgisi olmayan bir kavramdır.