11. Sınıf Tarih · 2. Ünite: Dönüşüm Sürecinde Osmanlı (1789-1908)
Osmanlı’da Bilim, Sanat ve Teknoloji (1789-1908)
Osmanlı Devleti 1789-1908 arasında yalnızca ordusunu ve yönetimini değil, okullarını, sanat anlayışını ve günlük hayatını da Batı'dan gelen bilgi ve teknolojilerle yeniden kurmaya çalıştı. Bu konuda bilim, sanat ve teknoloji alanındaki uygulamaları eş zamanlı bir tarih şeridinde sıralar, telgraf, demir yolu ve fotoğraf makinesi gibi yeniliklerin kullanımında yaşanan zorlukları kaynakları kendi sözcüklerinle açıklayarak yorumlarsın.
Kazanımlar
- TAR.11.2.3.a 1789-1908 arasında Osmanlı'da bilim, sanat ve teknoloji alanlarında yapılan uygulamalara ilişkin kaynakları (tablo, şerit, metin) inceler.
- TAR.11.2.3.b Bu kaynaklardaki bilgileri bağlamından kopmadan dönüştürür: farklı alanlardaki gelişmeleri eş zamanlı bir tarih şeridinde sıralar.
- TAR.11.2.3.c Kaynaklardaki bilgileri kendi ifadeleriyle açıklar ve uygulamaların işlevselliğini yorumlar.
- Demir yolu, telgraf ve fotoğraf makinesinin Osmanlı'da kullanımında yaşanan zorlukları neden-sonuç ilişkisi içinde değerlendirir.
Konu anlatımı
Bağlam: Neden bilim, sanat ve teknoloji?
Bilim ve eğitim alanındaki uygulamalar
Sanat ve kültür alanındaki uygulamalar
Teknoloji alanındaki uygulamalar
Eş zamanlı tarih şeridi
Kullanımda yaşanan zorluklar: Demir yolu, telgraf, fotoğraf
Kaynağı kendi sözcüklerinle açıkla
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Simülasyona köprü ve özet
Anahtar terimler
- Mühendishane-i Berri-i Hümayun
- 1795'te III. Selim'in kurduğu kara mühendisliği ve topçu okulu.
- Takvim-i Vekayi
- 1831'de çıkarılan ilk Osmanlı resmî gazetesi.
- Encümen-i Daniş
- 1851'de kurulan, bilimsel çalışma ve ders kitabı hazırlamayı amaçlayan akademi benzeri kurul.
- Mızıka-yı Hümayun
- 1826'da mehterin yerine kurulan Batı tarzı padişah bandosu.
- Sanayi-i Nefise Mektebi
- 1883'te Osman Hamdi Bey'in kurduğu, güzel sanatlar eğitimi veren okul.
- Asar-ı Atika Nizamnamesi
- Eski eserlerin korunmasını ve yurt dışına çıkarılmasının sınırlandırılmasını düzenleyen nizamname (1884).
- Telgraf
- Elektrik sinyalleriyle uzak mesafeli yazılı haberleşme; Osmanlı'da ilk hat 1855'te kuruldu.
- Demir yolu (şimendifer)
- Raylı ulaşım hattı; Osmanlı'da çoğunlukla yabancı sermayeli şirketler kurdu.
- Kilometre garantisi
- Devletin demiryolu şirketlerine hattın her kilometresi için gelir garantisi vermesi; bütçeye yük bindirdi.
- Hicaz Demiryolu
- Şam'dan Medine'ye uzanan, 1900'de başlayan ve 1908'de Medine'ye ulaşan hat.
- Darülfünun
- Osmanlı'da üniversite düzeyindeki yükseköğretim kurumu.
Örnek soru
III. Selim, kurduğu Nizam-ı Cedid ordusunun topçu ve istihkâm subaylarını matematik ve fen bilgisiyle yetiştirmek için 1795'te yeni bir okul açmıştır.
Bu okul aşağıdakilerden hangisidir?
- Tıphane-i Âmire
- Encümen-i Daniş
- Sanayi-i Nefise Mektebi
- Mühendishane-i Berri-i Hümayun
- Darülfünun-ı Şahane
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Metinde III. Selim, 1795 ve topçu ve istihkâm subayı vurgusu var; bu Mühendishane-i Berri-i Hümayun'un tanımıdır.
2. Tıphane-i Âmire 1827'de II. Mahmud tarafından hekim yetiştirmek için; Encümen-i Daniş 1851'de bilimsel çalışmalar için; Sanayi-i Nefise 1883'te güzel sanatlar için; Darülfünun-ı Şahane ise 1900'de üniversite düzeyi eğitim için kurulmuştur.
3. Sonuç: D.