11. Sınıf Tarih · 2. Ünite: Dönüşüm Sürecinde Osmanlı (1789-1908)
Osmanlı’da Sanayileşme Çabaları
Sanayi Devrimi 18. yüzyılın ikinci yarısında İngiltere'de başladı ve 19. yüzyılda Avrupa, Rusya ve Japonya gibi ülkelerde yayıldı. Osmanlı Devleti ise tarım ve zanaata dayanan yapısını fabrikalaşmaya çevirmekte güçlük çekti. Bu konuda sanayileşmede geri kalma sorununu tanımlar, devlet adamı, yabancı tüccar ve yerli üretici gibi tarafların bakış açılarını çözümler, Rusya ve Japonya ile karşılaştırır ve Osmanlı'nın aldığı kararların sonuçlarını değerlendirerek alternatif öneriler geliştirirsin.
Kazanımlar
- TAR.11.2.4.a Osmanlı Devleti'nin sanayileşmede geri kalması sorununu tanımlar.
- TAR.11.2.4.b Sorunla ilgili tarafların (devlet, yabancı tüccar, yerli üretici, aydınlar) bakış açılarını kaynaklardan çözümler.
- TAR.11.2.4.c Benzer dönemde sanayileşmeye başlayan Rusya ve Japonya'nın uygulamalarını Osmanlı ile karşılaştırarak değerlendirir.
- TAR.11.2.4.ç Osmanlı'nın uygulamalarının ve aldığı kararların sonraki dönemdeki sorunları nasıl etkilediğini belirler.
- TAR.11.2.4.d Geri kalma sorununu çözmeye yönelik alternatif öneriler geliştirir.
- TAR.11.2.4.e Önerilerin olası sonuçlarını Osmanlı yöneticilerinin gerçek uygulama ve kararlarıyla karşılaştırarak değerlendirir.
Konu anlatımı
Bağlam: Sanayi Devrimi ve sanayileşme nedir?
Sorunun tanımı: Geri kalma neyi ifade eder?
Erken girişimler: Devlet eliyle fabrikalar
Geri kalmanın nedenleri: Etmenler tablosu
Tarafların bakış açıları
Rusya ve Japonya ile karşılaştırma
Alınan kararlar ve uzun vadeli etkileri
Alternatif öneriler ve olası sonuçları
Kaynak incelemesi: Üç ses, bir sorun
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Simülasyona köprü ve özet
Anahtar terimler
- Sanayi Devrimi
- 18. yüzyıl sonunda İngiltere'de başlayıp makine ve fabrika üretimine geçişi sağlayan dönüşüm.
- Sanayileşme
- Üretimin makine ve fabrikaya dayanan düzene geçmesi süreci.
- Feshane
- II. Mahmud Dönemi'nde İstanbul'da kurulan, fes ve kumaş üreten devlet fabrikası.
- Hereke Fabrikası
- 1843'te saray ve ordu ihtiyacı için kurulan kumaş ve halı fabrikası.
- Baltalimanı Ticaret Antlaşması (1838)
- Osmanlı ile İngiltere arasında, düşük sabit gümrük ve tekellerin kaldırılmasını içeren antlaşma.
- Kapitülasyonlar
- Yabancılara tanınan vergi, yargı ve ticaret ayrıcalıkları.
- İmtiyaz
- Devletin demiryolu, maden, liman gibi alanlarda yabancı ya da yerli şirkete tanıdığı işletme hakkı.
- Kilometre garantisi
- Demiryolu şirketine devletin hattın her kilometresi için gelir güvencesi vermesi.
- Memleket Sandıkları
- 1863'te çiftçiye kredi sağlamak amacıyla kurulan, Ziraat Bankası'nın öncüsü kurumlar.
- Korumacı gümrük
- Yerli üretimi korumak için ithal mallara yüksek gümrük vergisi uygulanması.
- Meiji Restorasyonu
- 1868'de Japonya'da devletin Batı tarzı modernleşme ve sanayileşmeyi başlattığı dönem.
Örnek soru
Osmanlı Devleti'nin sanayileşmede geri kaldığını göstermek isteyen bir tarihçi, aşağıdaki göstergelerden hangisini kullanabilir?
- Fabrika işçilerinin nüfusa oranının hızla artması
- İhracatın büyük bölümünün hammaddeden, ithalatın ise mamul maldan oluşması
- Yerli mamullerin Avrupa pazarlarında büyük pay alması
- Demir yollarının tamamen yerli sermayeyle yapılması
- Devlet gelirlerinin tamamen sanayiden elde edilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Geri kalmanın tipik göstergesi, ülkenin hammadde satıp mamul mal almasıdır; bu durum ülkenin sanayi üretimini yeterince geliştiremediğini gösterir.
2. A, C, D ve E, güçlü ve gelişmiş bir sanayi yapısını anlatır; Osmanlı için geçerli değildir.
3. Sonuç: B.