11. Sınıf Tarih · 2. Ünite: Dönüşüm Sürecinde Osmanlı (1789-1908)
Tanzimat’tan Kanun-ı Esasi’ye: Islahatlar ve Kırım Harbi
Osmanlı Devleti 1839'da Tanzimat Fermanı ile padişah yetkilerini hukukla sınırlayan, 1856'da Islahat Fermanı ile Müslim-gayrimüslim eşitliğini genişleten, 1876'da ise Kanun-ı Esasi ile ilk yazılı anayasasını ilan eden bir dönüşüm yaşadı. Arada Kırım Harbi (1853-1856) devleti Avrupa devletler topluluğuna soktu ama mali bağımlılığı da başlattı. Bu konuda gelişmelerin yönetim ve toplum yapısına etkilerini neden-sonuç ve süreklilik-değişim açısından sorgulayarak anayasal sürece nasıl gelindiğini açıklarsın.
Kazanımlar
- TAR.11.2.2.a Tanzimat, Kırım Harbi, Islahat Fermanı ve Kanun-ı Esasi'nin yönetim ve toplum yapısına etkileri hakkında araştırılabilir sorular belirler.
- TAR.11.2.2.b İlgili konular hakkında sorular sorar ve olayları kronolojik ve nedensel olarak ilişkilendirir.
- TAR.11.2.2.c Fermanlar, anayasa metni ve antlaşma gibi farklı kaynaklardan bilgi toplar.
- TAR.11.2.2.ç Topladığı bilgilerin doğruluğunu kaynağın türüne, amacına ve dönemine göre değerlendirir.
- TAR.11.2.2.d Bu bilgilerden Osmanlı'nın hukuk, yönetim ve toplum yapısındaki süreklilik ve değişimler hakkında kanıta dayalı çıkarım yapar.
Konu anlatımı
Bağlam: Neden Tanzimat?
Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu, 3 Kasım 1839)
Kırım Harbi (1853-1856)
Islahat Fermanı (18 Şubat 1856)
Yeni Osmanlılar ve Meşrutiyet talebi
Kanun-ı Esasi (23 Aralık 1876): I. Meşrutiyet
Süreklilik ve değişim: Tanzimat'tan Kanun-ı Esasi'ye
Kaynak incelemesi: Tanzimat Fermanı ve Kanun-ı Esasi
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Simülasyona köprü ve özet
Anahtar terimler
- Tanzimat
- Osmanlı Devleti'nde 1839'da ilan edilen fermanla başlayan ve hukuk, yönetim, eğitim alanlarında yenileşmeyi hedefleyen dönem.
- Gülhane Hatt-ı Hümayunu
- 3 Kasım 1839'da okunan Tanzimat Fermanı.
- Kırım Harbi
- 1853-1856'da Osmanlı, İngiltere ve Fransa'nın Rusya'ya karşı verdiği savaş.
- Paris Antlaşması (1856)
- Kırım Harbi'ni bitiren; Osmanlı'yı Avrupa devletler topluluğuna kabul eden ve Karadeniz'i tarafsız ilan eden antlaşma.
- Islahat Fermanı
- 1856'da Müslim ve gayrimüslim tebaanın eşitliğini ayrıntılı biçimde yeniden ilan eden ferman.
- Osmanlıcılık
- Farklı din ve milletten Osmanlı tebaasını ortak bir Osmanlı kimliğinde birleştirmeyi amaçlayan siyasi anlayış.
- Yeni (Genç) Osmanlılar
- Meşrutiyet ve hürriyet düşüncesini savunan, Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi aydınlardan oluşan topluluk.
- Kanun-ı Esasi
- 23 Aralık 1876'da ilan edilen Osmanlı'nın ilk yazılı anayasası.
- Meclis-i Umumi
- Heyet-i Ayan ve Heyet-i Mebusan'dan oluşan iki meclisli Osmanlı parlamentosu.
- Meşrutiyet
- Hükümdarın yetkilerinin anayasa ve meclisle sınırlandığı yönetim biçimi.
- 113. madde
- Kanun-ı Esasi'de padişaha olağanüstü hâlde kişileri sürgün etme yetkisi veren madde.
Örnek soru
Sultan Abdülmecid adına Mustafa Reşid Paşa tarafından 1839'da Gülhane'de okunan fermanda şu ilkelerden biri yer almıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, padişahın keyfî yetkilerini hukukla sınırlayan niteliktedir?
- Mebusan Meclisi'nin toplanması
- Cizyenin kaldırılması ve gayrimüslimlere memuriyet hakkı
- Yabancılara Osmanlı topraklarında mülk edinme hakkı
- Karadeniz'in tarafsız sayılması
- Hiç kimsenin yargılanmadan cezalandırılamaması
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Padişahın yetkisini hukukla sınırlayan ilke, yargılanmadan ceza verilememesidir; can, mal ve ırz güvenliği bu ilkeye dayanır.
2. A, 1876 Kanun-ı Esasi ile (1877'de Meclis açıldı); B, 1856 Islahat Fermanı ile; C, 1867'de yabancılara mülk edinme izni; D ise 1856 Paris Antlaşması ile ilgilidir.
3. Dolayısıyla Tanzimat Fermanı'nın ilkesi yalnızca E'dir.