12. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Gen
Dihibrit Çaprazlama
Gerçek canlılar tek bir özellikle değil, aynı anda pek çok özellikle farklılaşır. Mendel yuvarlak–sarı ve buruşuk–yeşil tohumlu bezelyeleri çaprazlayarak iki karakterin birlikte nasıl kalıtıldığını inceledi. Bu konuda iki karakterin bağımsız kalıtımını, gamet çeşitlerini ve 16'lık kareyi kullanarak dihibrit çaprazlama problemlerini çözmeyi ve sonuçları değerlendirmeyi öğreneceksin.
Kazanımlar
- BİY.12.2.5. İki karakterin bağımsız dağılımını gametlerin oluşumu üzerinden açıklayarak dihibrit problemi yapılandırır.
- BİY.12.2.5. Verilen genotipten oluşabilecek gamet çeşitlerini ve oranlarını yazar.
- BİY.12.2.5. 16'lık kare ya da çarpım kuralıyla F1 ve F2 genotip ve fenotip oranlarını belirler.
- BİY.12.2.5. Gözlenen döl sayılarından ebeveyn genotiplerini akıl yürüterek tahmin eder.
- BİY.12.2.5. Beklenen ve gözlenen sayıları karşılaştırarak sonuçları değerlendirir.
Konu anlatımı
Bağımsız Dağılım İlkesi
Gamet Çeşitleri
16'lık Kare ve Oranlar
Çarpım Kuralıyla Hızlı Çözüm
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Dihibrit çaprazlama
- İki karakter bakımından melez bireylerin ya da iki karakterin birlikte izlendiği çaprazlama.
- Bağımsız dağılım ilkesi
- Farklı gen çiftlerinin alellerinin gametlere birbirinden bağımsız dağılması.
- Gamet çeşidi
- Bir bireyin oluşturabildiği farklı alel birleşimli gametler; $2^h$ ile bulunur.
- 16'lık kare
- Dört çeşit gametli iki ebeveynin çaprazlanmasında kurulan 4 × 4 Punnett karesi.
- Fenotip sınıfı
- Aynı görünümü veren genotiplerin oluşturduğu grup (yuvarlak–sarı gibi).
- Çarpım kuralı
- Bağımsız olayların olasılıklarının çarpılması.
- Yeni birleşim
- Ebeveynlerde bulunmayan alel ya da özellik kombinasyonu.
Örnek soru
Genler farklı kromozom çiftlerinde bulunuyorsa RrYy genotipli bir bezelye bitkisi kaç çeşit gamet oluşturur?
- 1
- 4
- 2
- 8
- 16
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Heterozigot gen çifti sayısı h = 2 (Rr ve Yy).
2. Gamet çeşidi sayısı 2^h = 2² = 4: RY, Ry, rY, ry.
3. Her gamet her gen çiftinden tek alel taşır.
16 sayısı kareyi oluşturan hücre sayısıdır, gamet çeşidi değildir; 2 ise yalnızca bir gen çiftinin heterozigot olduğu durumda geçerlidir.