12. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Üreme

Döllenme ve Embriyonik Gelişim

Tek bir hücre, yani zigot, aylar içinde milyarlarca hücreli bir bireye dönüşür. Bu dönüşüm döllenmeyle başlar ve düzenli evrelerle ilerler: bölünme, gastrulasyon ve organogenez. Bu konuda döllenmede kromozom sayısının nasıl düzenlendiğini, embriyonik gelişimin dört evresini ve gebelikte sağlıklı gelişimi etkileyen etkenleri (radyasyon, ilaç, alkol, sigara) öğrenecek, bölünmede hücre sayısını ve boyutunu hesaplayabileceksin.

Kazanımlar

• BİY.12.1.8.a. Embriyonik gelişimle ilgili bilgilere ulaşmak için güvenilir kaynak ve araçları belirler.
• BİY.12.1.8.b. Döllenmeyi açıklar; sperm, yumurta ve zigotun kromozom sayılarını (n, n, 2n) ilişkilendirir.
• BİY.12.1.8.b. Bölünme, gastrulasyon ve organogenez evrelerini sırasıyla ve ayırt edici özellikleriyle açıklar.
• BİY.12.1.8.c. Bölünmede hücre sayısını (2ⁿ) ve hücre boyutunun değişimini hesaplayarak ulaştığı bilgiyi doğrular.
• BİY.12.1.8.ç. Radyasyon, ilaç, alkol ve sigaranın embriyonik gelişim üzerindeki etkilerini kaydeder ve yorumlar.

Konu anlatımı

1. Döllenme

2. Bölünme (segmentasyon)

3. Gastrulasyon ve organogenez

4. Sağlıklı embriyonik gelişimi etkileyen etkenler

5. Çözümlü örnekler

6. Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları

Anahtar terimler

Döllenme

Sperm ve yumurta çekirdeklerinin birleşerek zigotu oluşturması.

Zigot

Döllenmeyle oluşan 2n kromozomlu ilk hücre.

Akrozom

Spermin başındaki, yumurtanın koruyucu katmanlarını geçmeye yardım eden enzim içeren kısım.

Bölünme (segmentasyon)

Zigotun büyümeden art arda mitozla bölünerek hücre sayısını artırması.

Morula

Hücrelerin dut biçiminde kümelendiği, boşluksuz embriyo evresi.

Blastula

Hücrelerin içi sıvı dolu bir boşluğu çevrelediği küre biçimli embriyo evresi.

Gastrulasyon

Hücrelerin yer değiştirerek üç embriyonik tabaka oluşturduğu evre.

Organogenez

Tabakalardaki hücrelerin farklılaşıp organ ve doku taslaklarını oluşturduğu evre.

İmplantasyon

Blastulanın rahim duvarına tutunması.

Örnek soru

Kedide bir sperm hücresi 19 kromozom taşımaktadır. Döllenme sonucu oluşan zigotta kaç kromozom bulunur?

1. 38
2. 19
3. 57
4. 76
5. 9

Doğru cevap: A

Çözüm

1. Yumurta da mayozla oluştuğu için 19 kromozom taşır.
2. Döllenmede iki gametin çekirdekleri birleşir: n + n = 19 + 19.
3. Zigot 38 kromozomlu (2n) olur.
19 yazmak zigotun da gamet gibi n olduğunu varsaymaktır; 76 ise sayının iki katına çıktığını düşünür.

12. Sınıf Biyoloji: tüm konular