12. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Üreme
İnsanda Üreme Sistemleri ve Menstrual Döngü
İnsan, eşeyli üreyen bir canlıdır ve gametler özel organlarda üretilir. Erkek ve dişi üreme sistemlerinin yapısını, gametlerin yolunu ve hormonların döngüsel kontrolünü bilmek, hem vücudumuzu anlamamızı hem de üreme sağlığını korumamızı sağlar. Bu konuda erkek ve dişi üreme sistemlerinin yapı ve işleyişini, menstrual döngüde FSH, LH, estrojen ve progesteronun değişimini inceleyecek, üreme sağlığının korunmasını ve kısırlığın nedenleri ile tedavi tekniklerini genel bilgi düzeyinde öğreneceksin.
Kazanımlar
- BİY.12.1.7.a. Erkek ve dişi üreme sistemlerinin yapı ve işleyişiyle ilgili bilgilere ulaşmak için güvenilir kaynak ve araçları belirler.
- BİY.12.1.7.b. Erkek üreme sisteminde testis, epididim, sperm kanalı, seminal kese, prostat, Cowper bezi ve üretranın görevlerini ve spermin izlediği yolu açıklar.
- BİY.12.1.7.b. Dişi üreme sisteminde yumurtalık, Fallop tüpü, rahim, endometriyum, rahim ağzı ve vajinanın görevlerini açıklar.
- BİY.12.1.7.c. Menstrual döngüde FSH, LH, östrojen ve progesteron düzeylerinin ile endometriyum kalınlığının değişimini grafik üzerinde yorumlayarak doğrular.
- BİY.12.1.7.ç. Ulaştığı bilgileri (yapı–işlev tablosu, döngü grafiği) kaydeder; üreme sağlığını koruyan davranışları ve kısırlık tedavi tekniklerinin genel mantığını açıklar.
Konu anlatımı
Erkek üreme sistemi
Dişi üreme sistemi
Menstrual döngü ve hormonlar
Çözümlü örnekler
Üreme sağlığının korunması
Kısırlık ve tedavi teknikleri (genel bilgi)
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Seminifer tüpçük
- Testiste mayozla sperm üretilen ince kanalcıklar.
- Leydig hücreleri
- Testiste testosteron salgılayan hücreler.
- Epididim
- Spermlerin olgunlaşıp depolandığı kıvrımlı kanal.
- Folikül
- Yumurtalıkta yumurta hücresini saran ve estrojen salgılayan kese.
- Endometriyum
- Rahmin iç tabakası; embriyo buraya tutunur, kalınlığı döngüyle değişir.
- Korpus luteum
- Yumurtlamadan sonra boşalan folikülden oluşan, progesteron salgılayan yapı.
- LH
- Yumurtlamayı tetikleyen ve korpus luteumu oluşturan hipofiz hormonu.
- Menstrual döngü
- Yumurtalık ve rahimdeki hormon kontrollü, yaklaşık aylık tekrarlayan değişimler.
- Kısırlık
- Uzun süre denemeye rağmen gebelik elde edilememesi.
Örnek soru
Erkek üreme sisteminde spermlerin olgunlaşıp hareket yeteneği kazandığı ve depolandığı yapı aşağıdakilerden hangisidir?
- Seminifer tüpçük
- Sperm kanalı (vas deferens)
- Prostat bezi
- Üretra
- Epididim
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Spermler testisteki seminifer tüpçüklerde mayozla üretilir.
2. Üretilen spermler testisin üzerindeki kıvrımlı kanala, epididime, geçer; burada olgunlaşır, hareket yeteneği kazanır ve depolanır.
3. Sperm kanalı olgun spermleri taşır, prostat sıvı salgılar, üretra ise dışarı çıkış yoludur.
Doğru cevap: epididim. Seminifer tüpçük spermin üretildiği yerdir; olgunlaştığı yer değildir.