12. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Üreme
Eşeyli Üreme ve Eşeysiz Üremeyle Karşılaştırılması
Kardeşlerin birbirine ve anne babasına benzediği hâlde hiçbirinin tıpatıp aynı olmaması, eşeyli üremenin en açık sonucudur. Eşeysiz üreyen bir bakteri kolonisinde ise bireyler birbirinin kopyasıdır. Bu konuda eşeyli üremenin niteliklerini (gamet oluşumu ve döllenme) öğrenecek, eşeyli ve eşeysiz üremeyi benzerlik ve farklılıkları açısından karşılaştıracak, kalıtsal çeşitliliğin çevre değiştiğinde hayatta kalmayı nasıl etkilediğini yorumlayacaksın.
Kazanımlar
- BİY.12.1.6.a. Eşeyli üremenin niteliklerini (mayozla gamet oluşumu, döllenme, iki ebeveyn, zigot) tanımlar.
- BİY.12.1.6.b. Eşeyli ve eşeysiz üreme arasındaki benzerlik ve farklılıklara ilişkin bilgileri tablo biçiminde toplar ve kaydeder.
- BİY.12.1.6.c. Eşeyli ve eşeysiz üremenin avantaj ve dezavantajlarını, kalıtsal çeşitlilik ve çevre koşulları açısından yorumlar ve değerlendirir.
- Eşeyli üremede kalıtsal çeşitliliğin kaynaklarını (gamet çeşitliliği, gametlerin rastgele birleşmesi) açıklar.
- n çift heterozigot gen için oluşabilecek gamet çeşidi sayısını 2ⁿ ilişkisiyle hesaplar.
Konu anlatımı
Eşeyli üremenin nitelikleri
Kalıtsal çeşitliliğin kaynağı
Eşeyli ve eşeysiz üremenin karşılaştırılması
Avantajlar ve dezavantajlar
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Eşeyli üreme
- Gametlerin birleşmesiyle (döllenme) zigot oluşturarak yeni birey meydana getirme.
- Gamet
- Mayozla oluşan, n kromozomlu eşey hücresi (sperm, yumurta).
- Döllenme
- İki gametin çekirdeklerinin birleşerek 2n kromozomlu zigotu oluşturması.
- Zigot
- Döllenmeyle oluşan 2n kromozomlu ilk hücre.
- Kalıtsal çeşitlilik
- Bir topluluktaki bireylerin gen yapılarının birbirinden farklı olması.
- Klon
- Aynı ebeveynden eşeysiz yolla oluşan genetik olarak özdeş bireyler.
- Mutasyon
- Kalıtsal bilgide ani ve kalıcı değişim; çeşitliliğin nadir bir kaynağı.
Örnek soru
Eşeyli üremeyi eşeysiz üremeden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- Yavru oluşumunda mitoz bölünmenin hiç kullanılmaması
- Mayozla oluşan gametlerin döllenmesiyle iki ebeveynden gelen kalıtsal bilginin yavruda birleşmesi
- Kalıtsal bilginin bir sonraki nesle aktarılmaması
- Yavruların ebeveynle genetik olarak özdeş olması
- Yeni birey oluşumunun tek bir ebeveynden gerçekleşmesi
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Eşeyli üremede iki ebeveyn mayozla gamet üretir ve gametler döllenmede birleşir.
2. Böylece yavruda her kromozom çiftinin biri anneden, biri babadan gelir ve yeni gen birleşimleri oluşur.
3. Eşeysiz üremede tek ebeveyn ve mitoz vardır, yavrular özdeştir.
Mitoz eşeyli üremede de kullanılır (zigotun bölünmesi); her iki üremede de kalıtsal bilgi aktarılır.