12. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Üreme
Gametogenez: Spermatogenez ve Oogenez
Her canlı, ebeveynlerinden gelen iki özel hücrenin, sperm ve yumurtanın birleşmesiyle başlar. Bu iki hücre mayozla oluşur ama birbirine hiç benzemez: biri küçük ve hareketli, öteki büyük ve besin dolu. Bu konuda spermatogenez ve oogenez süreçlerini adım adım izleyecek, benzerlik ve farklarını hem oluşum süreci hem hücre yapısı bakımından karşılaştıracaksın.
Kazanımlar
- BİY.12.1.5. (a) Spermatogenez ve oogenezin evrelerini (çoğalma, büyüme, olgunlaşma) sırasıyla belirler; her evredeki hücrenin kromozom sayısını söyler.
- BİY.12.1.5. (b) Üreme hücrelerinin oluşum sürecinin ve yapılarının benzerliklerini listeler: mayozla oluşma, haploitlik, eşey organlarında gelişme.
- BİY.12.1.5. (c) Üreme hücrelerinin oluşum süreci ve yapılarının farklılıklarını listeler: ürün sayısı, sitoplazma paylaşımı, kutup hücreleri, hücre büyüklüğü, organeller, hareket.
- BİY.12.1.5. (c) Bir ana hücreden ya da verilen sayıda ana hücreden oluşan sperm, yumurta ve kutup hücresi sayılarını hesaplar.
Konu anlatımı
Gametogenez nedir?
Spermatogenez
Oogenez
Sperm ve yumurta yapısının karşılaştırılması
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Gametogenez
- Eşey organlarında mayozla haploit üreme hücrelerinin (gametlerin) oluşumu.
- Spermatogenez
- Testiste spermatogonyumdan 4 spermin oluşum süreci.
- Oogenez
- Yumurtalıkta oogonyumdan 1 yumurta ve kutup hücrelerinin oluşum süreci.
- Birincil spermatosit / oosit
- Büyüme dönemini tamamlamış, mayoz I'e girecek 2n kromozomlu hücre.
- İkincil spermatosit / oosit
- Mayoz I sonunda oluşan, n kromozomlu (iki kromatitli) hücre.
- Kutup hücresi
- Oogenezde sitoplazmanın eşitsiz bölünmesi sonucu oluşan, çok küçük ve işlevsiz hücre.
- Akrozom
- Spermin başında bulunan, Golgi kaynaklı, yumurta katmanlarını eriten enzimleri içeren kese.
- Spermiyogenez
- Spermatitin sitoplazmasını atıp baş, ara parça ve kuyruk kazanarak sperme dönüşmesi.
Örnek soru
Bir birincil oosit mayozu tamamladığında oluşan hücreler aşağıdakilerden hangisidir?
- 4 yumurta
- 2 yumurta ve 2 kutup hücresi
- 1 yumurta ve 1 kutup hücresi
- 3 yumurta ve 1 kutup hücresi
- 1 yumurta ve 3 kutup hücresi
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Mayoz I'de sitoplazma eşitsiz bölünür: ikincil oosit ve 1. kutup hücresi.
2. Mayoz II'de ikincil oosit yumurta ve 2. kutup hücresine bölünür; 1. kutup hücresi de ikiye bölünebilir.
3. Sonuçta 1 yumurta ve 3 kutup hücresi oluşur; yalnızca yumurta işlevseldir.
Dört yumurta oluşması spermatogenezdeki durumun (4 sperm) oogenez için yanlış uygulanmasıdır.