12. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Üreme
Hücre Döngüsü ve Mitoz
Vücudundaki deri hücreleri sürekli yenilenir, yara kapanır, boyun uzar. Bütün bunlar hücrelerin düzenli bir "yaşam çizelgesi" olan hücre döngüsünü izleyip mitozla bölünmesi sayesindedir. Bu konuda interfazda neler olduğunu, mitoz evrelerini ve sitokinezi sırasıyla inceleyecek, döngü boyunca DNA ve kromozom sayısının nasıl değiştiğini yorumlayacaksın.
Kazanımlar
- BİY.12.1.3. (a) Yeni hücrelerin oluşumunda hücre döngüsünü tanımlar: interfaz (G1, S, G2), mitoz ve sitokinezi sırasıyla açıklar.
- BİY.12.1.3. (b) Mitozun evrelerini (profaz, metafaz, anafaz, telofaz) ve sitokinezi çizim ya da tanım üzerinden ayırt eder; hayvan ve bitki hücresindeki farkları belirtir.
- BİY.12.1.3. (c) Hücre döngüsü boyunca DNA miktarı ve kromozom sayısındaki değişimi grafik ve tablo üzerinden yorumlar.
- BİY.12.1.3. (ç) Preparat sayımı gibi verilerden evrelerin göreli süresini hesaplar ve toplanan bilginin doğruluğunu değerlendirir.
- BİY.12.1.3. (d) Mitozun büyüme, gelişme, onarım ve eşeysiz üremedeki önemini açıklar; yavru hücrelerin özdeşliği nedeniyle tür içi kalıtsal çeşitliliğe katkısı olmadığını gerekçelendirir.
Konu anlatımı
Hücre döngüsü: bir hücrenin yaşam çizelgesi
İnterfaz: G1, S ve G2
Mitoz evreleri
Sitokinez: hayvan ve bitki hücresi
Döngü boyunca DNA ve kromozom sayısı grafikleri
Mitozun önemi ve tür içi çeşitlilik
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Hücre döngüsü
- Bir bölünmenin başlangıcından sonrakine kadar geçen, interfaz ve bölünme evrelerini kapsayan süreç.
- İnterfaz
- Hücrenin bölünmeye hazırlandığı evre; G1 (büyüme), S (DNA eşlenmesi) ve G2 (hazırlık) olarak üçe ayrılır.
- Kardeş kromatit
- Eşlenmiş bir kromozomun, sentromerde bağlı, birbirinin aynısı iki DNA molekülü içeren kolları.
- Sentromer
- Kardeş kromatitlerin birbirine bağlandığı, iğ ipliklerinin tutunduğu bölge; kromozom sayısı sentromer sayısına göre belirlenir.
- İğ ipliği
- Kromozomların kutuplara dağıtılmasını sağlayan protein iplikleri.
- Mitoz
- Çekirdeğin, kromozom sayısını koruyarak iki özdeş çekirdeğe bölündüğü bölünme; profaz, metafaz, anafaz ve telofazdan oluşur.
- Sitokinez
- Sitoplazmanın bölünmesi; hayvan hücresinde boğumlanma, bitki hücresinde hücre plağı ile olur.
- Hücre plağı
- Bitki hücresinde ekvatorda oluşan, yeni hücre duvarına dönüşen yapı (ara lamel).
Örnek soru
Bir vücut hücresinin döngüsünde evrelerin sırası aşağıdakilerden hangisidir?
- S → G1 → G2 → mitoz → sitokinez
- G1 → G2 → S → mitoz → sitokinez
- G1 → S → mitoz → G2 → sitokinez
- Mitoz → G1 → S → G2 → sitokinez
- G1 → S → G2 → mitoz → sitokinez
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Hücre döngüsü önce interfazla başlar: G1 (büyüme), S (DNA eşlenmesi), G2 (hazırlık).
2. Ardından mitoz (profaz, metafaz, anafaz, telofaz) ve sitoplazma bölünmesi olan sitokinez gelir.
3. DNA eşlenmeden bölünme olamayacağı için S, mitozdan önce gelir; G2, S'den sonradır.
Doğru dizilim G1 → S → G2 → mitoz → sitokinezdir.