12. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Gen
Translasyon ve Gen İfadesi
Transkripsiyonla elde edilen mRNA, bir polipeptidin tarifidir; bu tarifi uygulayan yer ise ribozomdur. Ribozomda mRNA'daki kodonlar tRNA'ların antikodonlarıyla eşleşir ve amino asitler peptit bağlarıyla birleşir; bu olaya translasyon denir. Bu konuyu bitirdiğinde translasyonun basamaklarını izleyebilir, kodon tablosunu kullanarak mRNA'dan polipeptit dizisini yazabilir ve gen, genetik kod, transkripsiyon ve translasyonun bir bütün olarak nasıl çalıştığını açıklayabilirsin.
Kazanımlar
- BİY.12.2.3.a) Translasyonda ribozom, mRNA, tRNA ve amino asitlerin görevlerini belirler.
- BİY.12.2.3.a) Kodon tablosunu kullanarak mRNA dizisinden polipeptit dizisini yazar; kodona uygun tRNA antikodonunu belirler.
- BİY.12.2.3.b) Polipeptitteki amino asit sayısı ile peptit bağı, tRNA ve nükleotit sayıları arasındaki ilişkiyi hesaplar.
- BİY.12.2.3.b) Gen, genetik kod, transkripsiyon ve translasyon arasındaki hiyerarşik ilişkiyi ve eş güdümü, farklı hücrelerde gen ifadesinin farklılığıyla ilişkilendirir.
Konu anlatımı
Gen İfadesinin İkinci Basamağı
Translasyonun Bileşenleri
Translasyonun Basamakları
mRNA'dan Polipeptide: Çözümlü Örnekler
Gen, Genetik Kod, Transkripsiyon ve Translasyon: Hiyerarşi ve Eş Güdüm
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Translasyon
- mRNA'daki kodon dizisinin ribozomda polipeptit amino asit dizisine çevrilmesi.
- Ribozom
- rRNA ve proteinlerden oluşan, translasyonun gerçekleştiği yapı.
- Antikodon
- tRNA üzerinde mRNA kodonuna tamamlayıcı üç nükleotitlik dizi.
- Başlama kodonu
- AUG; translasyonu başlatır ve metiyonini belirler.
- Durdurma kodonu
- UAA, UAG, UGA; amino asit belirlemez, sentezi sonlandırır.
- Peptit bağı
- İki amino asit arasında dehidrasyon sentezi ile kurulan bağ.
- Polipeptit
- Amino asitlerin peptit bağlarıyla birleşmesiyle oluşan zincir.
- Gen ifadesi
- Genin bilgisinin transkripsiyon ve translasyonla ürüne dönüşmesi.
- Çok kodlu
- Bir amino asidin birden fazla kodonla belirlenebilmesi.
Örnek soru
tRNA'nın antikodonu hangi yapıyla tamamlayıcı eşleşme yapar?
- DNA'daki kalıp zincirle
- rRNA ile
- Taşıdığı amino asitle
- mRNA'daki kodonla
- Başka bir tRNA'nın antikodonuyla
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Antikodon, tRNA üzerindeki üç nükleotitlik dizidir.
2. Ribozomda mRNA kodonuna A–U ve G–C kuralıyla tamamlayıcı olarak bağlanır.
3. Böylece tRNA'nın taşıdığı amino asit, kodonun belirlediği sıraya yerleştirilir.
Doğru cevap: D. DNA ile eşleşme transkripsiyonda gerçekleşir; translasyonda ise kodon–antikodon eşleşmesi vardır.