12. Sınıf Coğrafya · 3. Ünite: Doğal Sistemler ve Süreçler

Bitki Örtüsünün Dağılışını Etkileyen Coğrafi Faktörler

Dünya üzerinde bitki örtüsünün dağılışı rastgele değildir; iklim, topoğrafya, toprak, su kaynakları ve insan faaliyetleri gibi coğrafi faktörlerin bileşik etkisiyle şekillenir. Bu konuda sıcaklık, yağış, yükselti, bakı, toprak tipi ve arazi kullanımı haritalarını bitki örtüsü dağılış haritalarıyla karşılaştırarak çıkarımlar yapabilecek, Türkiye'nin ve dünyanın farklı bölgelerindeki bitki çeşitliliğinin nedenlerini coğrafi verilerle açıklayabileceksin.

Kazanımlar

Konu anlatımı

  1. Bitki örtüsü dağılışında coğrafi faktörlerin rolü

  2. İklimin etkisi: sıcaklık, yağış ve nem

  3. Topoğrafyanın etkisi: yükselti, bakı ve eğim

  4. Toprak ve ana kayanın etkisi

  5. Su kaynakları ve arazi kullanımının etkisi

  6. Zaman faktörü: endemik ve relikt bitkiler

  7. Dünya ve Türkiye'de bitki örtüsü dağılışı: harita karşılaştırmaları

  8. Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları

Anahtar terimler

Bitki örtüsü
Bir bölgede doğal olarak yetişen bitki topluluğunun tamamı. İklim, toprak, topoğrafya ve su kaynaklarına bağlı olarak bölgeden bölgeye farklılık gösterir.
Topoğrafik faktörler
Yükselti (rakım), bakı (yamaç yönü) ve eğim gibi yer şekillerine bağlı faktörler. Bitki örtüsünün dikey ve yatay dağılışını belirler.
Endemik bitki
Yalnızca belirli bir coğrafi bölgede doğal olarak yetişen ve başka hiçbir yerde bulunmayan bitki türü. Türkiye florası yaklaşık 4.000 endemik tür barındırır.
Relikt (kalıntı) bitki
Geçmiş dönemlerde geniş alanlarda yayılmış ancak iklim değişiklikleri sonucu çok dar bir alanda sığınarak varlığını sürdüren bitki türü. Sığla ağacı ve Datça hurması örnek gösterilebilir.
Biyoçeşitlilik
Bir bölgede veya Dünya genelinde var olan tür, gen ve ekosistem çeşitliliği. Coğrafi faktörlerin çeşitliliği biyoçeşitliliği artırır.
Ana kaya
Toprağın üzerinde oluştuğu, ayrışma ve çözünme süreçleriyle toprağa dönüşen kayaç. Toprağın mineral bileşimini ve kimyasal özelliklerini belirler.
Anıt ağaç
Yaşı, boyutu, nadir oluşu veya tarihsel-kültürel değeriyle öne çıkan, koruma altına alınan ağaç. Bulunduğu bölgenin geçmiş iklim ve bitki örtüsü hakkında ipuçları verir.
Bakı
Bir yamaçın baktığı yön (kuzey, güney, doğu, batı). Güneye bakan yamaçlar daha çok güneş alarak daha sıcak ve kurak olur; bu durum bitki dağılışını doğrudan etkiler.
Maki
Akdeniz ikliminin sıcak ve kurak yazlarına uyum sağlamış, kalın yapraklı, kısa boylu, her dem yeşil çalı ve ağaçlardan oluşan bitki topluluğu. Zeytin, defne, mersin, kocayemiş, keçiboynuzu gibi türleri içerir.

Örnek soru

Bitki örtüsünün yeryüzündeki dağılışını etkileyen coğrafi faktörler arasında iklim, topoğrafya, toprak, su kaynakları ve insan faaliyetleri yer alır.
Aşağıdakilerden hangisi bu faktörler arasında bitki örtüsünün dağılışı üzerinde en belirleyici role sahip olandır?

  1. Ana kayanın kimyasal bileşimi
  2. Yer altı suyu seviyesi
  3. Arazi kullanımı değişikliği
  4. İklim (sıcaklık ve yağış)
  5. Toprağın fiziksel dokusu

Doğru cevap: D

Çözüm

1. Bitki örtüsünün dağılışını etkileyen birçok coğrafi faktör vardır; ancak bunlar arasında iklim en belirleyici olandır.
2. Sıcaklık ve yağış, bir bölgede hangi bitki türlerinin yaşayabileceğini birincil düzeyde belirler. Ekvator'dan kutuplara doğru sıcaklık azaldıkça bitki örtüsü belirgin biçimde değişir.
3. Ana kaya (A), yer altı suyu (B), arazi kullanımı (C) ve toprak dokusu (E) ikincil faktörlerdir; bunlar iklim koşulları çerçevesinde bitki örtüsünü şekillendirir.
4. Doğru cevap D şıkkıdır.

12. Sınıf Coğrafya: tüm konular