12. Sınıf Coğrafya · 3. Ünite: Doğal Sistemler ve Süreçler
Türkiye’de Toprak Kullanımı ve Etkileri
Türkiye, farklı iklim bölgeleri ve topografik yapısıyla çok çeşitli toprak türlerine sahip bir ülkedir. Ancak toprakların yaklasik yüzde altmisi erozyon tehlikesiyle karşı karşıya olup yanlış kullanım bu sorunu derinlestirmektedir. Bu derste Türkiye'deki toprak kullanım türlerini, bu kullanımların ekonomik, çevresel ve sosyokültürel etkilerini sorgulayacak; sürdürülebilir toprak yönetiminin önemini kavrayan bir bakış açısı gelisitreceksin.
Kazanımlar
- COĞ.12.3.2. Türkiye'de toprak kullanım türlerini (tarımsal arazi, orman, mera, yerleşim, sanayi) sınıflandırarak her birinin oranini ve dağılisini açıklar.
- COĞ.12.3.2. Toprak kullanımının ekonomik etkilerini (tarımsal üretim, gıda güvenliği, sanayi ve kentleşme) somut örneklerle sorgular.
- COĞ.12.3.2. Toprak kullanımının çevresel etkilerini (erozyon, toprak kirliliği, coraklasma, biyoçeşitlilik kaybı) neden-sonuç ilişkisiyle analiz eder.
- COĞ.12.3.2. Toprak kullanımının sosyokültürel etkilerini (kırsal yaşam, goc, kültürel peyzaj değişimi) değerlendirir.
- COĞ.12.3.2. Farklı toprak kullanım biçimleri arasında ekonomik, çevresel ve sosyal etkileri karşılaştırarak sürdürülebilir toprak yönetimi için öneriler geliştirir.
Konu anlatımı
Türkiye'nin Toprak Varlığı ve Kullanım Biçimleri
Toprak Kullanıminin Ekonomik Etkileri
Toprak Kullanıminin Çevresel Etkileri
Toprak Kullanıminin Sosyokültürel Etkileri
Sürdürülebilir Toprak Yönetimi
Sik Karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Erozyon
- Toprağı ust tabakasının su, rüzgar veya yerçekimi etkisiyle asindirilarak tasimması süreci.
- Coraklasma
- Kurak ve yarım kurak bölgelerde iklim değişikliği ve insan faaliyetleri sonucu toprağı uretkenligini yitirmesi (desertifikasyon).
- Toprak kirliliği
- Kimyasal, fiziksel veya biyolojik maddelerin toprağa karışarak toprağı doğal yapısını ve işlevini bozmması.
- Mera
- Büyükbas ve küçükbas hayvanların otlatıldığı, doğal bitki örtüsüyle kaplı geniş arazi.
- Teraslama
- Eğimli arazilerde basamaklar oluşturarak su akışını yavaşlatan ve erozyonu önleyen tarım yöntemi.
- Munavebe (ekim nubeti)
- Ayni tarlada farklı mevsimlerde farklı ürünlerin sırayla ekilmesi; toprağı besin dengesini korur.
- Gıda güvencesi
- Bir ülkenin vatandaşlarının yeterli, güvenli ve besleyici gıdaya surrekli olarak erisebilmesi durumu.
- Arazi kullanım planlaması
- Arazilerin toprak özellikleri ve çevre koşullarına uygun şekilde sınıflandiriilarak en verimli biçimde kullanılmasını sağlayan planlama süreci.
- Biyoçeşitlilik
- Belirli bir alandaki farklı canli tür sayısı ve çeşitliliği.
- Kültürel peyzaj
- İnsan toplluluklarının doğal çevreyi kullanarak ve degistirerek oluşturduğu, kültürel değer taşıyan görsel peyzaj.
Örnek soru
Türkiye'de tarım arazilerinin kentleşme ve sanayileşme nedeniyle kaybedilmesi aşağıdaki sonuçlardan hangisine yol açar?
- Ülkenin orman varlığının artmasına
- Kırsal nüfusun artmasına
- Mera alanlarının genişlemesine
- Gıda güvencesinin tehlikeye girmesine
- Toprak erozyonunun azalmasına
Doğru cevap: D
Çözüm
Verimli tarım topraklarının kentleşme ve sanayileşme nedeniyle kaybedilmesi, tarımsal üretim kapasitesinin dusesmesine neden olur. Bu durum ülkenin kendi gıda ihtiyacını karşılama becerisini zayıflatır ve gıda güvencesini tehlikeye sokar. Kaybedilen tarım arazileri gıda ithalatinin artmasına da yol açar. A şıkkı yanlıştır cunku kentleşme orman varlığını artirmaz; E şıkkı yanlıştır cunku yapılaşma erozyonu azaltmaz, aksine doğal toprak yapısıini bozar. Doğru cevap D şıkkıdır.